Lại thêm một ý kiến của nhà chuyên môn về dịch tả


Xem ở đây

Cái tiêu đề “Bệnh tả, cần người phát ngôn trước công chúng” e rằng còn thiếu!

Xin bổ sung: “Bệnh tả, cần người phát ngôn TRUNG THỰC trước công chúng”. Tôi xin đề cử anh Huy Đức, báo SGTT vào cái job thơm như múi mít này. Ai không đồng ý xin giơ tay!

Advertisements

Thêm một ý kiến nặng ký nữa. Hoan hô đồng nghiệp!


Gọi tên đúng bệnh để phòng ngừa hiệu quả

Đăng trên Tuổi trẻ Online tại đây

TT – Dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm vẫn chưa chịu dừng lại. Số người mắc bệnh tăng lên từng ngày. Bản đồ dịch bệnh sẽ mở rộng hay giữ nguyên rồi thu hẹp và mờ dần?

Muốn trả lời câu hỏi này đòi hỏi cả cộng đồng cùng gọi đúng tên sự vật.

Phần lớn trường hợp gọi là nghi mắc bệnh tiêu chảy cấp khi xét nghiệm vi khuẩn có kết quả dương tính vi khuẩn vibrio cholerae (có khi viết tắt là V. cholerae). Bệnh dịch tả là một bệnh nhiễm trùng cấp ở ruột non do vi khuẩn V. cholerae tương tác với các protein trong đường ruột để “mở cửa” các kênh ion và từ đó gây ra tình trạng mất nước trong cơ thể. Hệ quả là bệnh nhân bị tiêu chảy trầm trọng (với đặc tính phân giống như nước gạo) và ói mửa. Như vậy, qua các triệu chứng được tường thuật như ói mửa, tiêu chảy và kết quả xét nghiệm, có thể nói rằng phần lớn trường hợp nghi ngờ này thật sự mắc bệnh tả.

Cho đến nay, bệnh tả chủ yếu lan truyền qua đường nước uống bị nhiễm khuẩn từ phân của người bị bệnh. Sau một thời gian ủ bệnh từ 1-5 ngày, các triệu chứng xuất hiện một cách đột ngột. Sự mất cân bằng điện giải trong dịch tố của cơ thể có thể gây ra tử vong trong vòng 24 giờ. Điều trị bằng cách truyền tĩnh mạch dung dịch muối, trụ sinh chỉ làm cho sự bình phục nhanh hơn. Nếu người mắc bệnh không được điều trị, tỉ lệ tử vong có thể lên đến 50%.

Bệnh đã bộc phát và tái bộc phát nhiều lần trong một thế kỷ qua. Dịch tả mới nhất xảy ra ở Peru vào năm 1991-1994 với hơn 1 triệu người bị nhiễm và gây tử vong cho gần 10.000 người. Qua các nạn dịch này, chúng ta có thể rút ra bài học quan trọng nhất là chiến lược kiểm soát và phòng ngừa bệnh tả cần sự hoạt động đồng bộ của bốn lĩnh vực: y tế, vệ sinh nước, thực phẩm và giáo dục.

Y tế

Hệ thống y tế các cấp, nhất là y tế cộng đồng, cần được trang bị phương tiện chẩn đoán, đủ thuốc và văcxin để điều trị cho các bệnh nhân. Kinh nghiệm từ các nước châu Phi cho thấy có thể thành lập các đội y tế đặc nhiệm để phát hiện các trường hợp bệnh tả và cách ly kịp thời để không gây lan truyền cho cộng đồng. Cần chú ý đến những người với nhóm máu O vì họ thường có nguy cơ mắc bệnh rất cao. Những người với máu nhóm AB thường có khả năng đề kháng vi khuẩn và ít mắc bệnh hơn người mang máu nhóm O. Ngoài ra, những trẻ em thiếu dinh dưỡng, những người đang sử dụng thuốc antacid cũng có nguy cơ mắc bệnh tả khá cao, và họ là những đối tượng cần được phòng ngừa.

Nước và thực phẩm

Bởi vì bệnh tả lan truyền qua đường nước nhiễm trùng, cho nên cải thiện và đảm bảo vệ sinh nguồn nước uống và nấu ăn là biện pháp hữu hiệu nhất và thiết thực nhất trong việc phòng ngừa bệnh. Ở nông thôn nên khuyến khích sử dụng chlorine để tẩy trùng nước hay đun sôi nước trước khi uống. Ở thành thị, cần xét nghiệm ngẫu nhiên và thường xuyên nguồn nước để phát hiện và điều trị kịp thời các vi khuẩn có thể gây bệnh.

Ngoài ra, kinh nghiệm từ các nước châu Phi cho thấy thực phẩm bị nhiễm trùng là một yếu tố quan trọng gây nên bệnh dịch tả, cho nên kiểm soát vệ sinh nguồn cung cấp thực phẩm cũng là một biện pháp có ích trong việc ngăn ngừa bệnh phát sinh.

Vai trò của gia đình

Nhưng tất cả biện pháp trên sẽ không có hiệu quả nếu người dân không ý thức được nguyên nhân của bệnh và từ đó bất cộng tác. Thực tế cho đến nay người dân chưa biết đó là bệnh tả nên vẫn khá thờ ơ với nguy cơ mắc bệnh. Vì thế, công tác giáo dục y tế cộng đồng, kể cả chỉ dẫn về cách xử lý nguồn nước, nấu nướng và bảo quản thực phẩm, phương pháp hủy phân… đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc đảm bảo sự thành công của một chiến lược y tế công cộng.

Vi khuẩn gây bệnh tả V. cholerae rất dễ bị tiêu diệt trong môi trường axít cao và nhiệt độ cao. Do đó thông báo cho công chúng biết rằng nấu chín thực phẩm, kể cả rau cải, và đun sôi nước là những biện pháp thiết thực nhất mà họ có thể áp dụng để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh tả.

Nguy cơ và nguyên nhân

Trong số những người ăn mắm tôm (và thịt chó) có bao nhiêu người bị bệnh tả, và trong số những người không ăn mắm tôm có bao nhiêu người mắc bệnh? Chúng ta chưa có dữ liệu này. Do đó, chúng ta không thể nói mắm tôm là nguyên nhân gây bệnh. Tuy nhiên, có thể nói mắm tôm là một yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh tả.

Ăn thịt chó hay mắm tôm là yếu tố nguy cơ chứ không phải là thủ phạm, bởi vì thủ phạm là vi khuẩn V. cholerae. Vì thế, tôi e rằng đặt trọng tâm vào một loại thực phẩm như thế có thể làm xao lãng (hay đánh giá thấp) một tác nhân nguy hiểm hơn và qui mô hơn: nguồn nước.

Lời bình của tôi: Hoan hô GS Tuấn một phát. Đề nghị bạn bè coi lại bài phân tích của tôi để thấy sự tương đồng về mắm tôm :-). Khi nào hết dịch, tôi sẽ mạo muội mời GS Tuấn đi nhậu thịt chó mắm tôm một chầu. Nhất định là như vậy để tỏ lòng tri ngộ đàn anh từ Australia :-))

Chiến dịch tiêm chủng

Đối với những vùng phía Nam hay miền Trung chưa mắc bệnh, phương châm của y tế công cộng vẫn là phòng bệnh hơn chữa bệnh. Hiện nay các tỉnh miền Trung đang ở trong tình trạng lũ lụt, và kinh nghiệm từ các nước khác cho thấy lũ lụt có thể làm cho bệnh tả lan truyền nhanh hơn, nên có thể nói rằng các tỉnh miền Trung và phía Nam đang chịu sức ép của nguy cơ lan truyền bệnh tả.

Đối với các tỉnh này, có lẽ chiến lược phòng ngừa thực tế nhất là tiêm chủng ngừa những người có nguy cơ mắc bệnh cao. Năm 2005, Chính phủ Indonesia quyết định tiêm chủng văcxin WC/rBS để phòng chống dịch tả cho tất cả cư dân trong vùng bị ảnh hưởng cơn bão Tsunami, và họ đã thành công trong việc kiểm soát và ngăn ngừa cơn đại dịch.

Tiêm chủng đại trà ở các vùng có nguy cơ cao (như miền Trung) có hiệu quả kinh tế hay không? Câu trả lời ngắn gọn là “có”. Năm 1998, một nghiên cứu tiêm chủng từ VN cho thấy chi phí tiêm hai liều văcxin cho 118.555 người là 105.447 USD. Như vậy tính trung bình chi phí tiêm chủng cho một người là khoảng 0,9 USD. So với số trường hợp bệnh tả được ngăn ngừa và chi phí bệnh viện nếu mắc bệnh thì một chiến dịch tiêm chủng như thế vừa rất có hiệu quả kinh tế và y tế, vừa an toàn.

GS BS Nguyễn văn Tuấn

Lợi ích của thông tin (về dịch tả) chính xác và trung thực


Liệu người dân có thay đôi hành vi sau khi được thông tin chính xác?

Đã có ý kiến cho rằng, dân ta, với tập quán kiếm sống liều mạng như cưa bom, phóng xe bạt mạng…, chưa chắc đã mảy may quan tâm và thay đổi hành vi ăn uống vệ sinh sau khi được cảnh báo chính xác về dịch tả. Thiết nghĩ, nhận định này có phần chủ quan! Vì rằng, truyền thông y học là một khoa học và một nghệ thuật. Đưa tin đích xác, gọi đúng bệnh chưa đủ, mà còn phải biết cách truyền tải các thông điệp y học để chúng phát huy tác động cao nhất trên hành vi người dân. Hãy nhìn lại các vụ nước tương đen, bánh phở formol, cúm gà! Dù rằng đôi khi chúng đã bị thổi phồng một cách quá đáng, nhưng rõ ràng người dân cũng một thời kiêng dè và cẩn trọng hơn trong việc ăn uống, mà sự ế ẩm của các quán phở gà là một minh chứng. Đừng nghĩ rằng người dân không đủ kiến thức để suy xét và tự điều chỉnh hành vi sinh hoạt trong thời dịch bệnh. Mới hôm qua thôi, một người bệnh của tôi, giám đốc một cơ sở sản xuất nhựa, khi tôi thử lơ đãng thông báo có dịch tả đang xảy ra, ông ta lập tức chỉ thị thông báo cho toàn bộ nhân viên dưới quyển phải tăng cường tối đa vệ sinh ăn uống, phòng tránh bệnh dịch mà không cần bất cứ gợi ý thêm nào của tôi, một thầy thuốc. Hành động mau mắn, quyết đoán của người đàn ông thật đáng suy gẫm cho giới y tế, về nhiều phương diện. Thật ra, người bệnh Việt nam là những người bệnh dễ thương và đáng quí nhất thế giới. Khi được chỉ dẫn tận tình, ân cần, họ là những người hợp tác tốt, rất tốt với thầy thuốc của mình. Được làm thầy thuốc cho những con người như thế, thật sự là một sung sướng và vinh dự.

Do đó, hãy nói thẳng, nói thật, hãy tuyên truyền phòng chống bệnh một cách chuyên nghiệp, bài bản! Đừng nghĩ rằng quần chúng sẽ bỏ qua những thông điệp này mà phớt lờ sinh mạng của mình!

Vì vậy, bộ máy truyền thông y tế hãy đặt mình như một đối tác (partner) trung thực và ngang hàng với người dân, thay cho sự chỉ đạo từ trên xuống, mới có thể khơi dậy sự hợp tác mau mắn của quần chúng trong cơn dịch bệnh này. Xin nói thêm, là một thầy thuốc, tôi không thích cụm từ trịch thượng “giáo dục bệnh nhân” (patient education) vẫn đầy dẫy trong các sách giáo khoa y học. Thay vào đó, từ “tham vấn y khoa” (medical conselling) có vẻ dễ chịu, và …dễ thương hơn nhiều!

Dịch tả có thật sự nguy hiểm không?

Chắc chắn là có! Vì khả năng lây lan nhanh chóng và tử vong có thể lên đến 50%, nếu không điều trị. Tôi vẫn còn nhớ hình ảnh một bệnh nhân với hốc mắt trũng sâu, tay chân lạnh ngắt, nằm trên một cái giường có khoét một lỗ tròn dưới mông mà bên dưới là một cái xô để đựng chất thải đang tuôn ra như suối. Bên trên là ba đường truyền dịch đang chảy tối đa, mà dân trong nghề gọi là “xối dịch”. Phải “xối dịch”, chứ không phải truyền dịch mới bù đắp được những xáo trộn cực kỳ nặng nề về thể dịch, kiềm toan, điện giải mà người bệnh đang chịu đựng. Bài học bù nước, điện giải, điều chỉnh thăng bằng kiềm toan là một bài học khá khó khăn và phức tạp cho lũ sinh viên chúng tôi thời ấy, kể cả với những thầy thuốc lâu năm trong nghề. Nó chi tiết, rối rắm, đòi hỏi nhiểu phương tiện tốn kém để theo dõi như máy đo pH, đo khí máu động mạch, máy đo áp suất thẩm thấu huyết tương, máy đo điện giải đồ…Và cả một lực lượng nhân sự hùng hậu để luân phiên theo dõi nữa. Hoàn toàn không dễ dàng, để việc chăm sóc người bệnh mất nước, trụy mạch do dịch tả theo đúng những qui tắc kinh điển của khoa hồi sức.

Nếu được điều trị chu đáo, y văn cho biết tử vong do dịch tả có thể dưới 1%. Nhưng là người trong nghề, tôi không tin rằng ngành y tế nước ta có đủ khả năng về nhân sự và trang thiết bị để đạt được con số 1% ngoạn mục này. Không phải tôi coi thường khả năng hồi sức của các đồng nghiệp tại Bạch Mai, nhưng đào đâu ra tiền và thời gian để có trang thiết bị đầy đủ và một lực lượng nhân viên, thành thạo về hồi sức nước điện giải từ tuyến trung ương đến các tỉnh thành, thôn xóm. Hãy trông vào sự quá tải của các BV tại Hà nội trong những ngày gần đây để thấy rằng chúng ta đang đối mặt với sự khủng hoảng thiếu trầm trọng này!

Phòng bệnh, nhất là bệnh dịch tả, vẫn tốt hơn trông cậy vào phép lạ của khoa hồi sức khi đã mắc bệnh!

Về chiến thuật gây sợ hãi cho đám đông (mass fear strategy)

Khác với những thông điệp chính trị bị thổi phồng theo kiểu vũ khí hủy diệt hàng loạt trong cuộc chiến Iraq, dịch tả xứng đáng bị lo sợ về mức độ tàn phá của nó trên mức độ lây lan và tử suất. Nếu xét thêm sự quá tải hiện có của hệ thống y tế nước ta, nỗi lo sợ này có lẽ phải được nhân lên nhiều lần.

Vì vậy, khác với những chiến thuật gây sợ hãi cho đám đông để lèo lái nhận thức chính trị của họ, mà cuộc chiến Iraq là một thí dụ, tôi tin rằng giúp quần chúng biết SỢ dịch tả, theo đúng bản chất nguy hiểm vốn có của nó, là một việc chính danh, cần thiết và mang lại lợi ích thiết thực cho họ.

Tóm lại, nhân loại đã có nhiều kinh nghiệm và kiến thức để đối phó với dịch tả. Trong những kinh nghiệm này, không có chỗ cho sự thiếu minh bạch, xem thường và chủ quan. Cũng đừng xem nhẹ những kỹ năng về tư vấn y học cho quần chúng (public counseling).


Theo bạn, sự lẫn lộn giữa từ “tiêu chảy cấp” và dịch tả” từ các quan chức y tế là:
Cố tình
6

Không cố tình
0

Lầm lẫn về chuyên môn
0

Lý do khác
0


Sign in to vote

"Tiêu chảy cấp nguy hiểm" hay DỊCH TẢ? Sự chơi chữ không có trong sách thuốc!


Hãy Nói Cho Dân: “Dịch Tả”

Copy từ blog của nhà báo Huy Đức, báo Sài gòn Tiếp thị
Xem bản online của báo SGTT ở đây: http://www.sgtt.com.vn/web/tintuc/default.aspx?cat_id=630&news_id=28650#content

122 bệnh nhân được chính thức công bố “dương tính với phẩy khuẩn tả”, tính đến chiều 6-11-2007. Nếu tính cả số bệnh nhân tả được phát hiện ở các bệnh viện địa phương, con số này còn cao hơn rất nhiều. Khả năng phát hiện khuẩn tả của các bệnh viện địa phương cũng rất đáng tin cậy. Bệnh viện Hải dương gửi 22 mẫu lên Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương kiểm tra, kết quả xét nghiệm cho thấy, cả 22 ca đều nhiễm bệnh tả như kết quả mà bệnh viện Hải Dương xét nghiệm.

Theo Quyết định số 4233, do chính Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu ký, thì: “Một vụ dịch tả được xác định khi có ít nhất một ca bệnh tả được xác định”. Thế nhưng cho tới chiều 6-11, khi đã có hàng trăm người mắc bệnh tả, các quan chức y tế vẫn gọi trận Dịch đang đe doạ tính mạng dân chúng này là: “Dịch Tiêu Chảy Cấp”. Không chỉ dân chúng, ngay cả các nhà chuyên môn cũng không hiểu chắc chắn, “tiêu chảy cấp” đích xác là loại bệnh gì.

“Dịch Tả” đã được phát hiện từ hai tuần trước. Bệnh nhân đầu tiên là một ông cụ 73 tuổi, bị tiêu chảy sau khi ăn cỗ “thịt chó, mắm tôm” về. Ngành Y tế đã dùng tới 7 tạ Chloramin B khử trùng một cái ao làng rộng hơn 8000m2 ở xã Đại Áng, huyện Thanh Trì, nơi có chứa khuẩn tả sau khi người nhà đổ dịch nôn của cụ già xuống đấy. Theo đúng nguyên tắc do chính ông Bộ trưởng Y tế đưa ra, ngay lúc ấy, Bộ Y tế, lẽ ra, phải tuyên bố: Dịch Tả xuất hiện!

Mãi tới ngày 30 tháng 10, khi con số người mắc bệnh tả lên đến 36, Bộ Y tế mới tuyên bố “Dịch” với cái tên như chúng ta biết, “Dịch Tiêu chảy Cấp”. Cho dù các quan chức Y tế đã cố gắng nhấn mạnh hai chữ “nguy hiểm”, sức khuyến cáo của “tiêu chảy” đã không khiến cho dân chúng quan tâm đúng mức như điều mà Bộ Y tế cần. Thông thường, mỗi tháng, trên cả nước có khoảng 70 nghìn ca tiêu chảy, giờ công bố mấy chục ca, làm sao dân tình nghĩ, có gì là “cấp” với “nguy hiểm” đây.

Phải thừa nhận, ngành Y tế đã hành động khá quyết liệt: ra lệnh cấm mắm tôm và một số loại thức ăn; hướng dẫn điều trị bệnh theo phác đồ bệnh tả; cử nhiều đoàn đôn đốc kiểm tra; đích thân Bộ trưởng cũng có mặt ở những nơi dịch bệnh vừa bùng phát… Nhưng, làm sao Bộ có đủ người. Với những loại bệnh mà tốc độ lây lan rất nhanh như dịch tả, nếu người dân không được biết để chủ động phòng ngừa, dịch bệnh không dễ gì ngăn chặn được.

Vì thông tin “dịch tả” không xuất hiện trên báo chí chính thức, người dân phải thông báo cho nhau thông qua các phương tiện như blog, tin nhắn. Nhiều cơ quan, tổ chức nước ngoài chủ động cập nhật thông tin dịch tả cho nhân viên của mình qua email. Những ai biết được “Dịch Tả” đều bày tỏ sự phản ứng một cách có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng. Làm sao có thể thờ ơ với loại dịch bệnh có thể giết chết một con người đang khoẻ mạnh chỉ sau mười mấy tiếng đồng hồ. Mới năm ngoái đây thôi dịch tả xuất hiện ở Angola đã giết chết hơn 2000 người. Nhưng, đa số dân chúng, cho đến nay, vẫn không nghĩ “Tiêu Chảy Cấp” chính là “Dịch Tả” đang trở lại đe doạ ngay chính họ.

Thứ trưởng Bộ Y tế Trịnh Quân Huấn, chiều 5-11 đã phải thừa nhận: “Ở nhiều nơi, nhiều địa phương, người dân chưa thấy hết mức độ nguy hiểm của dịch bệnh”. Website của Bộ Y tế ghi nhận, tại Hà Nội, mắm tôm, loại thức ăn mà ngành Y tế tin rằng có nguy cơ chứa vi khuẩn tả cao, vẫn được thản nhiên bày bán. Ngay cả các đại biểu đang dự họp Quốc hội cũng hết sức chủ quan trước những cảnh báo của ngành Y tế. Ngày 4-11, khi cán bộ Y tế kiểm tra nơi ở của 3 Đoàn Đại biểu Quốc hội, các loại mắm có nguy cơ lây dịch cao vẫn được các đại biểu thản nhiên sử dụng.

Từ 1 ca nhiễm dịch hôm 23-10 đến 36 ca, một tuần sau đó; hôm qua, 6-11, con số người bị tiêu chảy lên đến xấp xỉ 1000 với hàng trăm ca được xác định là mắc bệnh tả. Khi công bố “Dịch”, “Tả” chỉ mới xuất hiện ở 5 tỉnh, thành; nay có tới 11 tỉnh, thành có người mắc “Dịch”. Cục Trưởng Cục Y tế Dự phòng, Nguyễn Huy Nga, hôm qua xuất hiện trên website của Bộ với vẻ mặt lo lắng, “Nếu nguồn nước nhiễm khuẩn, nguy cơ đại dịch tới gần”. Ông Nga sợ rằng, sẽ không có đủ lượng Chloramin B để diệt khuẩn, nếu Dịch tiếp tục lây lan như thế.

Cho dù vẫn gọi “Tả” là “Tiêu Chảy Cấp”, ông Nguyễn Huy Nga phải thừa nhận hết sức xót xa: “Chúng ta không thể ngờ một loại dịch bệnh chỉ xảy ra ở những nơi lạc hậu thì lại đang xảy ra ngay giữa Thủ Đô”. Dịch Tả đúng là một chỉ dấu có thể dùng để đánh giá mức độ văn minh ở nơi mà nó xảy ra, tuy nhiên, văn minh cũng thể hiện thông qua cách mà chúng ta hành xử mỗi khi có dịch bệnh. Thật là không may, đại dịch xảy ra giữa khi bão lụt vẫn đang đe doạ cuộc sống của người dân ở Miền Trung. Thật là bất lợi khi một nước đang vất vả mời gọi khách du lịch lại phải công nhận, giữa Thủ Đô, xảy ra dịch tả. Nhưng, nếu thẳng thắn thừa nhận để ngăn chặn dịch hữu hiệu hơn, uy tín của chúng ta sẽ không bị tổn thương quá lớn. Năm 2003, Bộ Trưởng Y tế Trung Quốc đã từng bị kỷ luật vì bưng bít dịch SARS xảy ra ở Bắc Kinh. Không phải dịch bệnh, mà chính sự bưng bít ấy, đã làm Trung Quốc mất uy tín.

Không phải Bộ Y tế giấu giếm. Bộ cũng đã ban hành phác đồ điều trị bệnh tả, thông tin diễn tiến thường xuyên và làm mọi cách để ngăn chặn trận dịch này. Nhưng, nếu như khi phát hiện, Bộ Trưởng Bộ Y tế, xuất hiện ngay trên truyền hình tuyên bố tình trạng dịch bệnh và khuyến cáo dân chúng tuân thủ nghiêm ngặt các chỉ dẫn phòng và trị “Dịch” thì tình hình có thể đã khác. Nếu như ngay từ ngày 23-10, khái niệm “Dịch Tả” đã được dùng thay vì nhọc công tu từ “Dịch Tiêu chảy Cấp”. Thì 2 tuần qua, ngành Y tế có lẽ đã nhận được sự hợp tác có trách nhiệm hơn của dân chúng và tình hình có thể đã không diễn ra càng ngày càng phức tạp như vậy. Phải nhanh chóng cho dân chúng biết chúng ta đang bị “Dịch Tả” đe dọa. Đây không chỉ là vấn đề “uy tín”, đây là vấn đề tính mạng của người dân.

Huy Đức

Theo bạn, nên gọi đích danh là “dịch tả” hay vẫn dùng từ “tiêu chảy cấp”?

Nên

12

Không nên

0

Từ nào cũng được

0

Ý kiến khác, xin nói rõ trong phần comment

1


Sign in to vote

Nên gọi con mèo là con mèo!


Suy nghĩ nhỏ nhân cơn dịch lớn

Có phải “tiêu chảy cấp” nào cũng giống nhau?

Câu trả lời là không! Tiêu chảy cấp là một danh từ dùng để chỉ một loạt bệnh khác nhau, do nhiều tác nhân khác nhau, với nhiều mức độ khác nhau. Từ những dạng rất nhẹ như tiêu chảy do dùng thuốc, đến những dạng trung bình như các loại tiêu chảy do Rotavirus, E. coli…Thông thường, những dạng tiêu chảy từ do các tác nhân kể trên thường nhẹ, mức độ lây lan không rộng và thường không ảnh hưởng đến tính mạng. Những dạng tiêu chảy này khác hẳn với những dạng tiêu chảy nặng, trầm trọng, làm bệnh nhân mất nước nhanh chóng, đi vào trụy tim mạch và tử vong cấp kỳ. Do đó, không phải vô cớ mà tất cả các sách giáo khoa y học đều dùng những tên bệnh riêng biệt để định danh những dạng bệnh tiêu chảy nguy hiểm này: bệnh tả do vi trùng Vibrio cholerae, bệnh lỵ trực trùng do Shigella, bệnh thương hàn do vi trùng Salmonella

Gọi bằng tên riêng, ắt hẳn không phải để chơi chữ, hay để.. nghe cho hay, mà nhằm để đánh thức sự cảnh giác cao độ, và tiếp theo là những động thái tích cực nhất, khẩn trương nhất từ phía giới chức y tế và người dân, để ngăn chặn các bệnh dịch này phát tán và để tập trung cứu chữa những trường hợp bị bệnh. Chắc chắn là phải khẩn trương đến mức cao nhất, vì mức độ lan rộng của dịch tả thì vô cùng nhanh chóng và không bị giới hạn bởi bất cứ ranh giới địa lý tỉnh thành, hay quốc gia nào. Đồng thời, nếu không kịp thời phát hiện và điều trị như dịch tả, tỷ lệ tử vong của bệnh có thể lên đến 30-50%[1].

Do đó, gọi đúng tên, đúng bệnh là bước đầu tiên trong việc tiếp cận và xử lý bất cứ tình huống bệnh tật nào, ở mức độ cá nhân hay quốc gia. Mọi uyển ngữ (euphemism) như “tiêu chảy cấp”[2], hoặc gần đây hơn là “tiêu chảy cấp nguy hiểm”, có thể tạo ra hai thái cực: hoặc khinh suất, hoặc hoang mang trong cộng đồng. Vì vậy, dưới cái nhìn của người trong nghề, thật lạ lùng khi thấy bệnh tả, được gọi trại đi trên các phương tiện truyền thông, chứ không được gọi đích danh như bản chất nguy hiểm vốn có của nó. Trong khi đó, cán bộ y tế lại được tập huấn về phác đồ chống dịch tả (?) (nhấn mạnh của người viết). Có nên chăng, chỉ có người trong nghề mới được hiểu biết tường tận về một sự thật mang tính y học thuần túy?

Còn mắm tôm thì sao?

Một nguồn tin từ Vietnam net cho biết “90% số bệnh nhân khi hỏi đã nói họ mắc tiêu chảy cấp sau khi ăn thịt chó mắm tôm, số còn lại ăn lòng lợn, tiết canh, rau sống, gỏi hải sản…”, nên “Bước đầu các chuyên gia y tế nhận định, nguyên nhân bệnh tiêu chảy cấp nguy hiểm xuất hiện từ nguồn mắm tôm và thực phẩm tươi sống ở các vùng bị ngập lụt ở Thanh Hóa vừa qua”[3] Thật sự, dưới cái nhìn của khoa dịch tễ học, những kết luận này quả thực rất vội vã và chủ quan. Có thể, 100% người mắc bệnh tả đã ăn mắm tôm, nhưng không thể dựa vào đó để qui kết ngay mắm tôm là nguyên nhân trực tiếp của bệnh dịch được. Nói như vậy, cơm phở, nước mắm, cũng có thể là nguyên nhân của dịch. Vì có người Việt nào lại chê cơm, chê nước mắm trong bữa ăn hằng ngày, trừ phi đã “chán cơm thèm đất”. Kết luận này chỉ có thể là đúng đắn nếu ghi nhận được qua một nghiên cứu bệnh – chứng (case-control study). Qua đó, người ta phải chứng minh được người ăn mắm tôm có nguy cơ bị mắc bệnh tả cao hơn nhiều lần so với người không ăn, với sai số dưới 5%, theo qui định của khoa thống kê sinh học. Ở mức độ này, người ta chỉ có thể nói mắm tôm là mới là yếu tố nguy cơ (risk factor), chưa hẳn là nguyên nhân trực tiếp. Chỉ có thể chứng minh được mốt quan hệ nhân quả mắm tôm – dịch tả nếu như chúng ta tìm được vi trùng tả, với một xác suất rất cao, trong các mẫu mắm tôm được ăn từ người bệnh. “Qui chụp” cho mắm tôm một cách vội vã như vậy, vừa không thuyết phục về khoa học, vừa tạo ra một tâm lý khinh nhờn rất thường gặp ở dân ta: “tôi không ăn mắm tôm, vậy là tôi không bị mắc bệnh tả”. Mà chỉ với một kiến thức y học thường thức, ai cũng biết bệnh tả là một bệnh lây qua đường phân – miệng (fecal-oral route). Bất cứ các thực phẩm nào (nước đá, rau sống, thịt cá, nước mía, các loại mắm khác…) bị nhiễm vi khuẩn tả đều có thể là nguồn truyền bệnh, không chỉ riêng mắm tôm! Và cũng đừng quên, khả năng truyền bệnh của mắm tôm tùy theo nó có chứa vi trùng tả hay không, chứ không phải nó đặc hay loãng như nhận định của một giới chức y tế.[4] Đó là lý do giải thích những động thái khá lúng túng của các giới chức y tế trong việc xử lý mắm tôm, và có thể là đề tài của nhiều cuộc họp khác.[5]

Do đó, tiêu hủy mắm tôm là một quyết định có vẻ khá cảm tính và thiếu cơ sở khoa học nghiêm túc. Thay vào đó, nên ban hành những khuyến cáo gắt gao, triệt để về vệ sinh ăn uống, thẳng tay với tất cả các loại thực phẩm kém vệ sinh vẫn còn nhan nhản trên các đường phố của chúng ta, chắc chắn sẽ hiệu quả và không cần bất cứ nghiên cứu nào để chứng minh, vì đã quá rõ.

Kinh nghiệm dập tắt dịch SARS hay phòng chống sốt rét của Việt nam đã được thế giới công nhận như một mẫu mực trong việc kiểm soát bệnh dịch[6] Một lần nữa, cơn dịch này là một thử thách về tính chân xác khoa học và tính minh bạch, hiệu quả trong việc xử lý dịch bệnh của giới y tế Việt nam. Gọi đúng tên, xử lý đúng vụ việc như bản chất nghiêm trọng vốn có của nó, là cách hành xử khoa học duy nhất đúng trong thời điểm dịch bệnh đang bùng phát từng ngày.

Sẽ không ai khen ngợi chúng ta về khả năng chơi chữ trong y học cả (!)


Theo bạn, sự lẫn lộn giữa từ “tiêu chảy cấp” và dịch tả” từ các quan chức y tế là:

Cố tình

9

Không cố tình

0

Lầm lẫn về chuyên môn

1

Lý do khác

0


Sign in to vote