Thương nhớ Paris

Thập niên 70, tôi chỉ là một chú bé. Nhưng trong ký ức tuổi thơ mù mịt, tôi vẫn nhớ như in những anh chị sinh viên Văn khoa gần nhà. Cafe đen sánh, áo quần chỉn chu, và cắm cúi với những tiểu thuyết La Nausee (Buồn nôn) của Jean Paul Sartre[1], hay Camus[2] với L’Etranger (Người dưng), La Peste (Dịch hạch). Sinh viên thuở ấy gắn bó với tiếng Pháp, với văn chương Pháp cũng như với truyện Kiều, với Cung oán ngâm khúc vậy.


Vẫn còn nhớ, ban kịch Thụ Nhân của sinh viên đại học Đà lạt năm nào đã diễn một vở kịch của Jean Paul Sartre (bằng tiếng Pháp) chỉ sau Paris hai tháng.

Mà cũng chẳng cần đến tuổi sinh viên, chú nhóc tì thằng tôi hồi đó cũng yêu nước Pháp qua những bài học vỡ lòng tiếng Pháp Le Francais Élementaire, những truyện tranh Asterique et Obelisque, Xì trum, Tintin của nhà xuất bản Spirou. Nước Pháp, hay Paris với “người em tóc vàng sợi nhỏ”[3] đã tự nhiên trở thành một phần dễ dàng của tâm thức miền Nam mà không hề mang màu vọng ngoại hay hội chứng “cuồng Tây”.

30 tuổi, từ một Sài gòn nghèo đói, tem phiếu, cúp điện triền miên, tôi đến Paris, lần đầu tiên thấy tháp Eiffel mà tôi vẫn hay vẽ nguệc ngoạc khi còn bé. Monpartnasse, Champs Elysées, Panthéon, Les Invalides, Cimetière Père Lachaise (nơi yên nghỉ của Chopin)… Tôi đến những địa danh đó với một cảm giác deja vu[4] rất lạ lùng, như thể đã đến, đã thăm những chốn đó tự thuở nào trong tiềm thức. Nó thân thuộc như một đứa trẻ về quê ngoại với các cậu dì, chứ không nghiêm cẩn như khi về nội.

20 năm sau, tôi đoan chắc vẫn có thể đi lại metro Paris mà không cần bản đồ, mà vẫn còn nhớ rõ những tên ga Barbus, Gare du Nord… Thỉnh thoảng, tình cờ nghe tiếng bồ câu vỗ cánh ở Sài gòn mà vẫn rùng mình nhớ lại những sớm mai rảo bước trên đường phố Paris…

Tôi đã để lại Paris một phần đời đẹp nhất của mình, dẫu Paris chưa bao giờ là đô thị đáng yêu nhất, thanh bình nhất tôi đã đi qua.

Nên tôi thương Paris ngày 13.11,2015, tôi ghét đám khủng bố IS. Cái thương cái ghét đó là một tình cảm dễ dàng và nhưng không. Paris không chỉ là kỷ niệm tuổi hoa niên, mà còn là một phần tâm thức miền Nam hay Sài Gòn.

Vậy thôi mà!

Lại nhớ những ngày đi biểu tình chống ngoại xâm trên đường phố Sài Gòn. Mệt, mồ hôi nhễ nhại, thần kinh vẫn còn căng thẳng với bao nhiêu trò đánh đập, bắt bớ… Rảo bước về ngang đường Nguyễn Du – Nguyễn Trung Trực để lấy xe. Trời vẫn xanh, hàng me vẫn đẹp, với rất nhiều bạn trẻ cafe, cười đùa. Như thể cách đó không đầy vài trăm mét, tình cảm yêu nước chưa hề bị quăng quật, giày xéo thảm thương (?)

Cái buồn cho sự vô lo của tuổi trẻ mà tôi chứng kiến hôm đó cũng tương tự như cái trầm ngâm khi thấy những lời dè bỉu, thậm chí cay nghiệt về việc đổi avatar cờ tam sắc hôm nay.

Chia sẻ, đồng cảm với nước Pháp sau biến cố Paris 13/11 là một tình cảm hết sức tự nhiên, nhất là những người miền Nam, ít nhiều đều có chút văn hoá Pháp trong lòng.

Tình cảm này không ảnh hưởng đến những phẫn nộ, yêu ghét khác đối với hiện tình đất nước.

Khi dè bỉu sự đồng cảm với những người vô tội bị chết thảm kia, chúng ta đã chứng tỏ cho thế giới rằng dân tộc này tuy bất hạnh, nhưng không đáng được thương xót hay cứu vớt.

Như một người Việt nam, tôi không mang ơn khai hoá thực dân. Nhưng không đâu xa, tôi tri ân và ngưỡng mộ những trí thức dấn thân người Pháp đã ra tay cứu vớt rất nhiều thuyền nhân Việt Nam bất hạnh trong thập kỷ 80. Đó là một chương rất đẹp và tận cùng nhân bản trong lịch sử nhiều máu lệ giữa hai dân tộc.


 

Vào thời kỳ đó, một phong trào đầy cảm động đã nổi lên ở nước Pháp và nhiều quốc gia phương Tây khác, nhằm cứu vớt hàng chục ngàn thuyền nhân chạy trốn chế độ cộng sản Việt Nam trong các điều kiện bi thảm, và cả người Cam Bốt, người Lào.

Vô số hình ảnh những con tàu nhỏ bé trôi dạt trên Biển Đông được phổ biến rộng rãi, đã thức tỉnh lương tâm mọi người. Những hình ảnh này cũng giống những gì thấy được trên báo chí trong mấy tháng gần đây : những ánh mắt hoảng loạn, những thân người kiệt sức, chen chúc trên những con tàu thô sơ ở Địa Trung Hải.

Nhưng bối cảnh rất khác nhau. Nước Pháp vào lúc ấy với tỉ lệ thất nghiệp thấp (chỉ 3,3%, còn nay là 10%), đã nhiệt tình đón tiếp. Hơn nữa người Việt và người Cam Bốt đến từ Đông Dương thuộc Pháp cũ, biết được ngôn ngữ và ít nhiều thấm đẫm văn hóa Pháp, trong khi di dân hiện nay đa số là người Hồi giáo.

Đặc biệt là sự dấn thân ngoạn mục của giới trí thức Pháp thời ấy, cả cánh tả lẫn cánh hữu, từ nhà văn đồng thời là nhà triết học nổi tiếng Jean-Paul Sartre cho đến Raymond Aron – nhà báo kiêm nhà sử học, triết gia, chính khách. Cuối năm 1978, tàu Hải Hồng chở 2.500 người Việt Nam đã đến được Malaysia nhưng bị đẩy ra, phải trôi dạt 45 ngày trên biển từ bến này sang bến khác, đã gây xúc động lớn. Các nhà báo quay phim những cảnh khốn khổ của thuyền nhân trên tàu trong đó có nhiều trẻ em: thiếu thức ăn, nước uống, thuốc men, trốn tránh ánh nắng đổ lửa dưới những tấm bạt rách nát.

Cuối cùng, các nước châu Âu quyết định tiếp nhận những người Việt tị nạn này. Bị chấn động trước số phận chiếc tàu vô tổ quốc, và thảm kịch của những người mà người ta bắt đầu gọi là « boat people », nhiều nhân vật tiếng tăm của Pháp tập hợp xung quanh bác sĩ Bernard Kouchner và triết gia André Glucksmann, năm 1979 đã quyết định tung ra chiến dịch « Một con tàu cho Việt Nam ». Họ vận động quyên góp để cải tiến một chiếc tàu mang tên « L’île de lumière » (Đảo Ánh sáng) thành một tàu bệnh viện, đi vớt các thuyền nhân khác trên Biển Đông, rồi thả neo ở đảo Palau Bidong (Malaysia) để các bác sĩ Pháp tình nguyện chăm sóc cho 34.000 người Việt bị giam trên đảo.

Trên đài truyền hình TF1, người dẫn chương trình Roger Gicquel kêu gọi : « Hỗ trợ cho chiến dịch không chỉ là hào hiệp mà còn là điều cần thiết ». Người bác sĩ trẻ Kouchner từ trên boong tàu « Đảo Ánh sáng » thuyết phục nhà báo Jacques Abouchar trước ống kính đài truyền hình France 2. Vị « French doctor » muốn tuyên truyền rộng rãi trên truyền thông, trong khi những người khác lại muốn âm thầm hoạt động.

Ủy ban « Một con tàu cho Việt Nam » được thành lập, được nhiều nhân vật lỗi lạc ủng hộ : triết gia Michel Foucault, giáo sĩ Do Thái Josy Eisenberg, Đức Hồng y François Marty, nhà văn Đức Heinrich Boll, ca sĩ kiêm diễn viên Yves Montand…

Ông Michel Rocard, chính khách đảng Xã hội chống lại chủ nghĩa cộng sản, ký vào bản kiến nghị nhưng Tổng thư ký đảng là ông François Mitterrand thì không. Một bộ phận trong cánh tả Pháp vẫn e dè vì nhiều người vẫn coi chủ nghĩa cộng sản là một mô hình để noi theo.

Cảm động nhất là sự ủng hộ của nhà văn mác-xít Jean-Paul Sartre và nhà trí thức lớn chủ trương tự do Raymond Aron, hai nhân vật này vốn không nhìn mặt nhau suốt 30 năm qua. Hôm 20/09/1979, Tổng thống Valéry Giscard d’Estaing đã hội tụ ở điện Elysée nhiều tên tuổi, trong đó hai trí thức lừng lẫy trên đã siết chặt tay nhau. Đó là một hình ảnh gây tác động mạnh mẽ, chứng tỏ một nước Pháp đoàn kết, ít nhất là trong chủ đề thuyền nhân Việt.

Nhân dịp này, nhà văn nổi loạn Jean-Paul Sartre đã trở thành nhà hoạt động nhân đạo. Ông nhắc lại những từ ngữ mà chính ông đã chỉ trích nhà văn Albert Camus 25 năm về trước : « Tôi ủng hộ những con người mà có lẽ không phải là bạn tôi vào thời kỳ Việt Nam đấu tranh cho tự do, nhưng điều này có quan trọng gì, vì đó là những người đang gặp nguy hiểm đến tính mạng ».

Tiếp bước triết gia Aron, cánh hữu Pháp trở nên thoải mái hơn trong hồ sơ này. Đô trưởng Paris là ông Jacques Chirac đưa ra lời kêu gọi tiếp đón boat people, và bản thân ông cũng nhận một thuyền nhân trẻ Việt Nam – cô Anh Đào – làm con nuôi.

Năm năm sau đó, vào năm 1984, một nhóm nhạc rock Pháp mang tên Gold phát hành một album trong đó có bản nhạc « Gần bên những ngôi sao », nhằm vinh danh thuyền nhân Việt Nam, đã thành công rực rỡ với 900.000 đĩa bán ra.

Từ năm 1975 đến đầu thập niên 80, đã có trên 120.000 người Việt Nam được đón tiếp tại Pháp, được cấp giấy tờ chính thức là « người tị nạn ». Giáo sư Karine Meslin vào năm 2006 đưa ra con số « 128.000 người Đông Dương, trong đó có 47.356 người Cam Bốt đã nhập cư hợp pháp vào lãnh thổ nước Pháp ».

(Trích tư liệu của đài RFI)


 

Quá buồn cho cái sự phân mảnh vô lý của nhân tâm xứ mình!

Còn đám trẻ trâu hôn ghế Bi Rain, hùa nhau đổi màu cờ theo phong trào thì tính làm gì? Họ cũng là một bất hạnh khác của đất nước, nhưng “xin tha tội cho chúng, vì chúng không biết việc chúng làm”. Trong sự u mê đó, có một phần trách nhiệm từ sự im lặng của chúng ta khi để chúng bị chăn dắt, làm mê muội như một bầy cừu. Sự u mê đó không chỉ dừng lại ở đây, nếu chúng ta tiếp tục im lặng, không dám làm chứng cho sự thật, cho một lịch sử mà ít nhiều chúng ta đã trải nghiệm.

Nghĩ thế mà tôi viết những dòng này. Những mong các bạn trẻ ngồi café vỉa hè Sài gòn hôm ấy đừng xem chuyện đổi avatar chỉ là một trò chơi trên mạng. Mà hãy cúi mình xuống để hiểu rằng: sự đau khổ của mọi dân tộc, trong đó có dân tộc Việt bất hạnh này, đều đáng được dấn thân và chia sẻ.

Hôm nay, dù không đổi màu cờ, nhưng tôi nhớ Paris như phần đời đẹp nhất của tuổi hoa niên. Chỉ vậy thôi mà!

Và như bà Decouvelaere, một cư dân Paris đã nói: “Tôi nghĩ rằng hãy phớt lờ bọn khủng bố” – tôi thản nhiên với những lời thị phi ném đá dấu tay. Tôi hiểu rằng sự an nhiên của bản thân là thái độ khinh thường cao nhất mà một con người có thể bày tỏ mà không làm nhọc lòng mình.

Đời vui và ngắn ngủi lắm. Can chi mà phải nhọc lòng?


 

Chú thích ngắn:

[1] Jean Paul Sartre (1905 – 1980) là nhà triết học hiện sinh, nhà soạn kịch, nhà biên kịch, tiểu thuyết gia và là nhà hoạt động chính trị người Pháp. Ông là một trong những nhân vật nòng cốt trong hệ thống triết học của chủ nghĩa hiện sinh, và một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn trong nền triết học Pháp thế kỷ 20 và chủ nghĩa Marx. Tác phẩm của ông cũng đã ảnh hưởng đến xã hội học, lý thuyết phê bình, lý thuyết hậu thuộc địa, phê bình văn học, và vẫn còn tiếp tục ảnh hưởng đến các ngành này. Sartre cũng có mối quan hệ với nhà lý thuyết nữ quyền nổi tiếng là Simone de Beauvoir.

Satre được trao giải Nobel Văn học vào năm 1964 nhưng ông từ chối, ông nói rằng ông luôn từ chối những danh hiệu chính thức và “một nhà văn không nên cho phép mình trở thành người của một tổ chức”. (Wikipedia)

[2]  Albert Camus (1913 – 1960) là một nhà văn, triết gia, thủ môn bóng đá người Pháp nổi tiếng.

Cùng với Jean-Paul Sartre, Albert Camus là đại diện tiêu biểu nhất của chủ nghĩa hiện sinh. Albert Camus được trao tặng Giải Nobel Văn học năm 1957 vì các sáng tác văn học của ông đã “đưa ra ánh sáng những vấn đề đặt ra cho lương tâm loài người ở thời đại chúng ta”. (theo Wikipedia)

[3] Trích thơ Cung Trầm Tưởng:

“Mùa thu Paris

Trời buốt ra đi

Hẹn em quán nhỏ

Rưng rưng rượu đỏ tràn ly

Mùa thu nơi đâu ?

Người em mắt nâu

Tóc vàng sợi nhỏ

Mong em chín đỏ trái sầu”…

[4] Deja vu: một triệu chứng trong tâm lý học, chỉ về sự trải nghiệm một cảm giác mà ta cứ tưởng như nó đã xảy ra trong quá khứ, nhưng chưa hề

 

 

6 thoughts on “Thương nhớ Paris

  1. Diễm Châu

    Cảm ơn Dr Nikonian !
    Xin chia sẻ thêm một phần thuộc về Paris tài hoa của nước Pháp, xứ sở của văn chương, nghệ thuật và âm nhạc, mang vẻ đẹp lãng mạn muôn năm cũ níu lấy hồn người:

  2. Tom Bui

    Cam on anh, moi lan noi toi “boat people” la rot nuoc mat do. Cam on nhung dat nuoc phuong Tay va nhat la Phap va My khoi dau don nguoi ti nan VN, Lao, and Campuchia….da 32 nam roi ma van dau long do anh.

    Sao con nguoi khong song hoa binh voi nhau duoc…tinh than tuong than tuong ai ma tui minh hoc chac mat het roi anh oi.

    Than,

  3. conit

    Đọc bài của anh mà nhớ Paris quá. Tôi đã ở Paris 2 tuần và về trước vụ khủng bố tròn 1 tháng. Thương Paris lãng mạn, lang thang mãi không chán.

  4. danchoi

    Thời tui còn ngồi nghe trên giảng đường của trường Đại học kỷ thuật. Một tay “thầy” dạy chính trị (là bộ đội phục viên) đã giảng như thế này:
    “Chế độ thực dân Pháp rất thâm độc. Chúng dùng phương pháp “Ngu để trị”. Chúng không cho người dân học cao, hiểu rộng vì người trí thức sẽ nhận ra sự thật. Chúng tổ chức những đại hội thể thao như bóng đá, đua xe đạp, vỏ thuật, thi thố này nọ…. để tầng lớp thanh niên hướng vào chổ khác không chú ý vào hiện tình đất nước… (hắn thao thao bất tuyệt mà quên mất rằng đám sinh viên ngồi dưới … đa số không phải là trí …ngủ)

    Hôm nay đọc bài này của BS tui mới nhớ đến tay “thầy chính trị” ngày xưa và … thấy buồn thay cho đất nước VN và giới trẻ hiện nay.

    Dẩu sao cũng có một người dũng cảm dám lên tiếng. Xin đa tạ

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s