Đọc lại Bố Già – Ngọc Thứ Lang với lòng nuối tiếc

Trích FB của nhà báo Mạnh Kim:

Đang có một tranh luận dữ dội về bản dịch quyển “The Spy Who Loved Us: The Vietnam War and Pham Xuan An’s Dangerous Game” của Thomas A. Bass. Chuyện dịch thuật, bất luận dịch gì, từ tiểu thuyết đến hồi ký với các chi tiết rối rắm liên quan lịch sử, luôn dễ gây tranh cãi. Nói chuyện dịch thuật khiến tôi nhớ lại không khí dịch thuật trước 1975 – một giai đoạn bùng nổ sách dịch trong đó nổi bật những Nguyễn Hiến Lê, Phạm Công Thiện, Bùi Giáng… ở mảng khảo cứu; và những Hàn Giang Nhạn, Ngọc Thứ Lang… ở lĩnh vực tiểu thuyết. Phải nói là ai dịch qua được Hàn Giang Nhạn ở tiểu thuyết kiếm hiệp Kim Dung? Và cũng chắc chắn như đinh đóng cột rằng không ai qua nổi Ngọc Thứ Lang ở bản dịch The Godfather của Mario Puzo. Nhân tiện, nói thêm về bản dịch “Bố Già”.

download

Chỉ riêng chữ “Bố Già” dùng để dịch “The Godfather” đã thấy Ngọc Thứ Lang xứng đáng là cao thủ. Trong bản dịch, Ngọc Thứ Lang còn “chế” ra nhiều từ mà sau này đã đi thẳng ra xã hội để trở thành câu nói cửa miệng dân chơi lẫn dân nhà lành. Chữ “The Don” (trong tên “Don Vito Corleone”) được dịch thành “Ông Trùm” nghe thật đã. Và cũng chữ đó, trong trường hợp dùng miêu tả các thành viên trong gia đình Don Vito Corleone nói chuyện với nhau thì nó lại được dịch là “Ông Già”. Còn nữa, ai có thể dịch được “The Turk” thành “thằng Đường Thổ” để nghe cho đúng chất giang hồ? Và, “Mama Corleone”, với người khác chắc chỉ dịch là “bà Corleone”, thì với Ngọc Thứ Lang thì nó phải là “Bà Trùm”. Cách sử dụng đại từ xưng hô của Ngọc Thứ Lang cũng tuyệt cú mèo. Bản tiếng Anh chỉ là “I” với “you” nhưng khi Ông Trùm nói với mấy ông già gốc Ý thì nó được dịch là “Tôi với bạn”. Cách dịch này dường như thể hiện được thâm ý Ông Trùm: muốn cho thấy mình gần gũi thân thiện nhưng đồng thời khiến người đối diện luôn có cảm sợ hãi mơ hồ trong khi cùng lúc cảm nhận được vẻ đáng tôn kính của Ông Trùm. Và khi Ông Trùm nói với đám đệ tử thì “I” với “you” được chuyển thành “Tao với mi”!

Một cách chính xác, Ngọc Thứ Lang không dịch mà là phóng tác nhưng bản phóng tác của ông không đi quá xa nguyên tác. Bằng cách sử dụng cách hành văn với ngôn ngữ đậm chất anh chị giang hồ phổ biến Sài Gòn thập niên 1970, Ngọc Thứ Lang đã Việt hóa siêu đẳng bản dịch The Godfather. Ông không bám từng chữ, từng câu mà lại đảo lộn, có khi cả đoạn, để diễn đạt theo tư duy độc giả Việt. So sánh bản dịch với nguyên tắc, có thể thấy bản dịch đọc sướng hơn bản gốc của Mario Puzo. Sướng hơn bội lần! Như thể Ngọc Thứ Lang viết lại theo một phiên bản Việt hóa của riêng ông. Ngay từ đoạn đầu tiên của truyện, Ngọc Thứ Lang đã thi triển kỹ thuật dịch như vậy:

Bản gốc thế này: “Amerigo Bonasera sat in New York Criminal Court Number 3 and waited for justice; vengeance on the men who had so cruelly hurt his daughter, who had tried to dishonor her”.

Ngọc Thứ Lang dịch như sau: “Amerigo Bonasera có việc ra Tòa. Tòa Đại-hình Nữu-Ước, Phòng 3 để nghe công lý phán xét, trừng trị hai thằng khốn can tội bạo hành, toan cưỡng dâm con gái lão”. Cụm từ “có việc ra Tòa” nghe đã cực kỳ! Rồi còn “hai thằng khốn”! Quá tuyệt!

Trong suốt bản dịch, Ngọc Thứ Lang sử dụng một văn phong đặc chất… “Ngọc Thứ Lang”. Cái “chất” Ngọc Thứ Lang mạnh đến mức “bán cả mùi” của Mario Puzo! “Kìa cha mẹ chúng đang tíu tít bao quanh hai cậu quý tử”; “Coi, con này còn đẹp quá chớ?”… Chữ “kìa” và chữ “coi” đó của Ngọc Thứ Lang nặng tới hàng tạ! “Out fucking” được dịch thành “Đi ngủ với trai” (cách cô đào trả lời anh chồng) là một điển hình “rất Ngọc Thứ Lang” nữa. Và đây, “Hận lắm nhưng lại đánh không nổi con điếm này chỉ vì nó đẹp quá, đẹp quá đi” (He hated the woman on the floor but her beauty was a magic shield).

Thử xem hẳn vài đoạn để thấy rõ hơn cách “viết lại” tài tình của Ngọc Thứ Lang:

BẢN DỊCH: Sáng thứ Năm, không hiểu sao lão thức giấc sớm hơn thường lệ. Cả một căn phòng mênh mông như còn phảng phất hơi sương. In hình ở cuối giường một dáng dấp quen thuộc quá? Vội chống cùi chỏ ngồi lên chú mục nhìn. Thì ra một cái đầu ngựa! Còn ngái ngủ, tay lão quờ quạng bật đèn. Ôi chao ánh đèn nháng lên cho thấy rõ mồn một. Woltz chết lặng người, như vừa lãnh một cú búa bổ vào đúng giữa ngực, tim nhảy loạn xạ và cứ thế mà nôn oẹ. Coi, con Khartoum!…

BẢN GỐC: On this Thursday morning, for some reason, he awoke early. The light of dawn made his huge bedroom as misty as a foggy meadowland. Far down at the foot of his bed was a familiar shape and Woltz struggled up on his elbows to get a clearer look. It had the shape of a horse’s head. Still groggy, Woltz reached and flicked on the night table lamp. The shock of what he saw made him physically ill. It seemed as if a great sledgehammer had struck him on the chest, his heartbeat jumped erratically and he became nauseous. His vomit spluttered on the thick bear rug

BẢN DỊCH: Giang sơn của lão mà chúng dám giở trò sao, dám ngồi lên đầu lão chắc? Quả thực óc tự tôn, tính tự cao tự đại đã hại Jack Woltz phen này! Chỉ cần xuống một búa cái rụp là có thế lực văng trời cũng phải mở mắt. Vito Corleone chơi cú này quá rõ rồi. Ra điều bảo thẳng vào mặt lão rằng… Mày cỡ lớn thật, mày thế lực thật, mày có chơi Tổng Thống và bồ bịch ông Tổng FBI thì thằng lái buôn dầu ăn gốc Ý hạng bét này muốn lấy mạng lúc nào mày phải chết lúc ấy. Nếu tao muốn thì mày phải chết! Điệu này thì chết thực chớ còn mơ hồ gì? Mạng mình kể như nó nắm. Nhưng nó dám lấy mạng mình chỉ vì mình không cho thằng Johnny đóng phim thì trời đất ơi, láo quá! Ai cho phép nó chơi ngang vậy? Có thứ thế giới nào chấp nhận thứ quyền sinh sát láo đến vậy? Thôi đến thế là hết! Mình có tiền, mình có công ty, mình có toàn quyền ra lệnh. Vậy mà mình không được làm theo ý mình! Phải tuân lệnh của nó? Mười lần độc hơn Cộng Sản!

BẢN GỐC: Woltz was not a stupid man, he was merely a supremely egotistical one. He had mistaken the power he wielded in his world to be more potent than the power of Don Corleone. He had merely needed some proof that this was not true. He understood this message. That despite all his wealth, despite all his contacts with the President of the United States, despite all his claims of friendship with the director of the FBI, an obscure importer of Italian olive oil would have him killed. Would actually have him killed! Because he wouldn’t give Johnny Fontane a movie part he wanted. It was incredible. People didn’t have any right to act that way. There couldn’t be any kind of world if people acted that way. It was insane. It meant you couldn’t do what you wanted with your own money, with the companies you owned, the power you had to give orders. It was ten times worse than communism.
…….

Để biết thêm về “sư phụ” Ngọc Thứ Lang, xem ở đây.
http://hoanghaithuy.wordpress.com/…/10/bo-gia-ngoc-thu-lang/

 

***********************

Lời bình của DrNikonian:

Nếu nhìn nhận dịch thuật là sáng tạo một lần nữa, thì bản dịch Bố Già của Ngọc Thứ Lang xứng đáng được ký tên chung đồng tác giả Mario Puzo – Ngọc Thứ Lang.

Bản dịch Việt ngữ thần sầu của Ngọc tiên sinh ắt là phóng bút khoái hoạt, xuất sắc thứ nhì trong lịch sử văn học Việt Nam, sau Kim Vân Kiều truyện, là phóng tác của Nguyễn Du trên nền Đoạn trường tân thanh của Thanh Tâm tài nhân.

Trước và sau “Bố Già” của Ngọc Thứ Lang, tất cả các version khác đều nhạt nhoà, kể cả nguyên tác Anh ngữ (anh Mạnh Kim đã có một nhận xét rất chí lý là đọc bản Việt ngữ “đã” hơn rất nhiều so với bản gốc bằng Anh ngữ)

Xét về mặt tiếp biến văn hoá, bản dịch Bố Già chí ít là tương đương với sự bản địa hoá hình tượng Đức Mẹ La vang hay bức tượng Đức Phật cầm đoá sen rất an nhiên ở Trúc Lâm thiền viện Đà lạt, hay các bản chuyển thể nhạc ngoại quốc La beau Danube bleu của J. Strauss hay Serenata của Toselli mà Phạm Duy đã đặt lại lời Việt…

Những hiện tượng văn hoá sáng chói đó không tự sinh ra như một đột biến. Mà từ một nền tảng xã hội- văn hoá rất cao dày, thâm hậu.

Thật tiếc lắm thay…

 

 

 

 

5 thoughts on “Đọc lại Bố Già – Ngọc Thứ Lang với lòng nuối tiếc

  1. danchoi

    Khoái nhất mấy câu bình cuối của BS: “Những hiện tượng văn hoá sáng chói đó không tự sinh ra như một đột biến. Mà từ một nền tảng xã hội- văn hoá rất cao dày, thâm hậu.

    Thật tiếc lắm thay…”

  2. Bảo-Quý

    Em hết sức đồng ý với anh về Ngọc Thứ Lang! Em đọc cả nguyên tác lẫn bản dịch tiếng Việt trên chục lần, vài lần sau là để so sánh cách dịch thần sầu của NTL và quả tình NTL đã nâng tác phẩm lên một tầng cao hơn cho độc giả người Việt
    Có một lỗi đánh máy nho nhỏ: Toselli chứ không phải Toriselli, anh P à !

    Bảo-Quý (Sydney, Úc châu)

  3. loando72014

    Xin phép cho em share bài viết này. Em đang mon men vào lĩnh vực này. Em vẫn nghĩ dịch là phải bám sát nghĩa của văn bản. Còn với bản truyện này em nghĩ có sự chuyển tải để làm sao người đọc Việt thấm được văn của tác giả mà vẫn phải giữ đúng cốt truyện. Em vẫn băn khoăn lắm

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s