Những quan niệm sai lầm về trầm cảm (nhớ đâu viết đó)

1. Trầm cảm là bệnh của cuộc sống hiện đại?

SAI. 500 năm trước công nguyên, Hypocrates đã mô tả những trường hợp TC đầu tiên và dùng chữ melancholia (chứng mật đen) để chỉ tình trạng này. Ngày nay, từ “melancholic” dùng để chỉ những trạng thái buồn sầu, u uất.

Ảnh: Vua Saul tự sát bằng đâm kiếm vào người. Đây là trường hợp TC đầu tiên được mô tả trong Thánh Kinh


2. Trầm cảm phổ biến hơn ở đô thị?

ĐÚNG và SAI. Ở nông thôn, bệnh TC có thể biểu hiện qua nhiều hình thái khác nhau và không được nhận ra từ chính người bệnh cũng như từ nhân viên y tế.

3. Trầm cảm là bệnh hiếm gặp?

SAI. TC là bệnh lý phổ biến thứ hai trong Nội khoa, chỉ sau Cao huyết áp, ngang với nhồi máu cơ tim

––10% bệnh nhân ngoại trú có TC nặng

–Xuất độ: 5.7% (nam), 11.7% (nữ)

WHO cho biết hiện nay trên thế giới đã có hơn 350 triệu người đang mắc bệnh trầm cảm và mỗi năm có khoảng 1 triệu người tự tử (trung bình mỗi ngày có 2900 người tự tử )

Trầm cảm được ví như phần nổi của một tảng băng, chỉ 1/3 trường hợp được chẩn đoán và điều trị tử tế

4. Trầm cảm là bệnh của bọn tư bản thối nát, chế độ ta tươi đẹp làm gì có bệnh này?

15% dân số có trầm cảm nặng. Tuổi: 16-35 (Bệnh viện Tâm thần TW)

25,4% người dân có ý định tự tử

15,6% có kế hoạch tự tử

4.2% thực hiện hành vi tự tử (3.78 triệu người VN)

(Nguồn: Trung tâm Phòng chống khủng hoảng tâm lý (PCP)


5. Tự sát thường do trầm cảm?

ĐÚNG. 2/3 trường hợp tự sát có nguồn gốc từ TC

6. Trầm cảm có yếu tố gia đình?

ĐÚNG. Nhưng rất khó phân biệt là familial factor (yếu tố gia đình do chung một điều kiện sống, khi tách ra sẽ hết) hay do di truyền (genetics, nằm trong gene, chạy trời cũng không tránh khỏi)

Hai chị em diễn viên Hàn Quốc Choi Jin Sin, cùng tự sát do trầm cảm

Hai chị em diễn viên Hàn Quốc Choi Jin Sin, cùng tự sát do trầm cảm

7. Tự sát do trầm cảm thường có dấu hiệu báo trước?

ĐÚNG.

A sorrow man (Vincent Van Gogh)

A sorrow man (Vincent Van Gogh)

Van Gogh sau khi tự cắt tai (chân dung tự họa)

Van Gogh sau khi tự cắt tai (chân dung tự họa)

Chẳng bao lâu sau 2 họa phẩm này, Vincent Van Gogh tự sát bằng cách bắn vào đầu.

8. Thái độ khi người bệnh muốn tự sát?

Ý nghĩ về cái chết (death thoughts) rất phổ biến ở người bệnh TC.  (“chết quách cho khỏe, sống chi cho mệt). Tuy nhiên, chỉ cần điều trị tâm lý và thuốc men, mọi chuyện sẽ OK.

Tuy nhiên, có kế hoạch tự sát (mua thuốc ngủ, cất dây thừng, mua xăng, lên 33 tầng ngắm nghía trước…) là một cấp cứu khẩn cấp và đòi hỏi phải cách ly người bệnh ngay lập tức. Nói trắng ra là bắt nhốt ngay, nếu cần thì phải shock điện vài ngàn volts vào đầu để xóa  các xung động tự tử.

9. Người thành đạt thì không trầm cảm. Món này chỉ dành cho những người thất bại trong cuộc sống?

SAI. Trong danh sách những bệnh nhân trầm cảm lừng danh của nhân loại, người ta thấy có tên Jack London, Stefan Zweig, Ernest Hemingway, Van Gogh… Trong cuốn Martin Eden, được xem là tự truyện của Jack London, nhân vật chính trầm mình tự vẫn sau khi đã bước lên đài danh vọng tiền tài.

10. Chẩn đoán trầm cảm thường bị bỏ sót

ĐÚNG. Chỉ 1/3 trường hợp TC được chẩn đoán và điều trị đúng. 2/3 bị bỏ sót hay nhầm lẫn qua những bệnh lý khác. Lý do:

– Xem TC là một “social stigmata” nên xấu hổ, không đi khám, không khai bệnh
– BS lẫn BN đều thiếu kiến thức về bệnh
– Triệu chứng của bệnh rất phân tán

11. Biểu hiện của trầm cảm khi nào cũng rầu rầu, chán đời, cau có, cáu gắt…?

SAI. Các triệu chứng mà y học gọi là rối loạn khí sắc, trầm uất… thường chỉ gặp ở giai đoạn sau của bệnh, khi người bệnh đủ nặng để đi gặp BS tâm lý.

Ở giai đoạn đầu, bệnh thường biểu hiện bằng những triệu chứng tâm thể (psycho-motor) lãng xẹt, phân tán và không ăn nhậu gì đến cái đầu (coi hình). Những triệu chứng này làm BN rất khổ sở, chạy quanh với đủ thứ chuyên khoa (ngoài chuyên khoa tâm lý) và hậu quả là chẩn đoán thường trật lất.

Do đó, trong một survey, hơn 50% BS gia đình của California có nhu cầu cần học thêm về trầm cảm.

Các triệu chứng ban đầu của trầm cảm

Các triệu chứng ban đầu của trầm cảm

12. Cần phải làm rất nhiều xét nghiệm để xác định trầm cảm
SAI. 
Chẩn đoán trầm cảm dựa trên bộ câu hỏi DSM IV của Huê Kỳ. Nếu có cả 2 tiêu chuẩn chính (hàng trên cùng) hay 5/9 triệu chứng tổng cộng và kéo dài liên tục trên 2 tuần –> trầm cảm. 

13. Điều trị trầm cảm thường rất khó khăn, tốn kém
SAI. Với những tiến bộ hiện nay với điều trị thuốc và tâm lý, khả năng điều trị thành công là > 80%. Lúc đó, người bệnh sẽ thấy mạnh giỏi, yêu đời, vui vẻ… trở lại. Và điều trị TC không được xem là đặc quyền của các BS tâm lý nữa, mà các BS GP, Internist… cũng có khả năng điều trị trầm cảm từ giai đoạn sớm của bệnh.

Ở Việt nam, có thể điều trị với chi phí khoảng 200.000 VND tiền thuốc mỗi tháng! (tối thiểu)

14. Chỉ cần uống thuốc vài bữa là đời lại đep?

SAI. Hiệu quả cải thiện khí sắc, tinh thần thường chỉ thấy rõ sau 4-8 tuần. Trước đó, người bệnh phải chịu đựng một số tác dụng phụ như buồn ngủ, chóng mặt, buồn nôn… (thường nhẹ và thoáng qua) trong 1-2 tuần đầu. Thậm chí, xung động tự sát còn tăng lên sau khi bắt đầu uống thuốc.

Do đó, phải giải thích cho BN và người thân để vượt qua giai đoạn đầu khó khăn này.
15. Uống thuốc vài tháng là xong
SAI TC tự nó là một bệnh tái phát. 50% trong lần đầu tiên. Nếu đã tái phát 3 lần hay đã có tự tử, tỷ lệ tái phát là 100%.

Một số trường hợp TC, đặc biệt sau khi có tang của người thân, có thể tự hồi phục từ từ sau khi nguôi ngoai. (dạng quạt mồ chồng cho mau khô để tái giá không tính😀 )

Hệ quả: uống thuốc ít nhất 1-2 năm để ngừa tái phát. Nếu cần phải uống cả đời.

16. Bệnh mà phải uống cả đời là bệnh nặng
SAI. Vô số bệnh lý mà y khoa không giải quyết tiệt nọc đều phải uống thuốc mãn đời với những lợi ích vô cùng to lớn: cao huyết áp, tiểu đường, liệt dương, trầm cảm… đều là những bệnh mạn tính. Có thuốc hiệu quả để uống là ngon rồi.

17. Nên xem trầm cảm là một bệnh lý, không phải là một khuyết tật về tâm lý

ĐÚNG. Tuy cơ chế đích xác của TC chưa được hiểu rõ tường tận, người ta đã thống nhất một hiện tượng là có sự suy giảm nồng độ những chất dẫn truyền thần kinh trong não bộ như serotonine, dopamine… Từ đó, cơ chế trâm cảm được xem là hậu quả tương tác giữa ba yếu tố di truyền, gia đình và xã hội.

Tuy nhiên, trong quá khứ, người bệnh TC với những biểu hiện của bệnh là mục tiêu chụp mũ  của  phong trào “phê và tự phê”, “tập thể giúp nhau tiến bộ”. Ví dụ:
– Có khuynh hướng buồn rầu, thờ ơ: “thiếu tinh thần lạc quan cách mạng”

– Làm việc mau mệt mỏi, suy giảm tập trung: “thiếu tinh thần thi đua lao động, thiếu ý chí phấn đấu”
– Từ chối, e ngại các quan hệ xã hội: “thiếu chan hòa với tập thể”

Đồng thời, do mặc cảm bệnh tâm thần, 1/3 người bệnh trầm cảm cũng từ chối chẩn đoán này.

18. Bữa nào buồn buồn tôi mới uống thuốc, vui thì khỏi?
SAI.
Điều trị TC là một trị liệu lâu dài, ít nhất trong 1-2 năm và đòi hỏi phải uống thuốc liên tục để tránh tái phát. Nếu không rơi vào chỉ định phải uống thuốc cả đời, việc ngưng thuốc từ từ, giảm liều rất chậm cho đến lúc ngưng hẳn phải do BS quyết định. Ngưng thuốc đột ngột sẽ dẫn đến những triệu chứng rất kỳ lạ, thậm chí các triệu chứng bệnh TC có thể quay lại ở mức độ nặng hơn.

19. Như vậy thuốc trầm cảm có thể gây nghiện?

SAI. Các thuốc chống TC không gây nghiện hay lệ thuộc. Tuy nhiên, vì bản chất của bệnh TC là tái phát, nên nếu ngưng thuốc không đúng cách hay ngưng thuốc đột ngột, các triệu chứng của bệnh sẽ quay lại rất nhanh, thậm chí còn nặng hơn trước

20.  Trầm cảm sau sinh không phải là hiếm?

ĐÚNG. Bạn nam giới nào có vợ mới sanh mà hay khóc nhè, cau có thì tham khảo thêm bài này

21. Các thuốc ngủ, thuốc an thần rất hữu ích để điều trị trầm cảm?

SAI. Các thuốc này có thể làm giảm những triệu chứng căng thẳng, lo âu, mất ngủ… trong giai đoạn đầu của bệnh. Tuy nhiên, chúng chỉ dừng lại ở mức độ điều trị triệu chứng, không có tác dụng làm cải thiện hay bình ổn khí sắc. Ngoài ra, nếu bị lạm dụng, chúng có thể gây nghiện, lệ thuộc vào thuốc.

22. Trầm cảm có nguyên nhân đơn thuần là rối nhiễu tâm lý
SAI. Một số bệnh lý có thể có triệu chứng trầm cảm là biểu hiện ban đầu, bên cạnh những triệu chứng khác: viêm gan siêu vi C, các thuốc Interferon, nghiện rượu, nghiện ma tuý…
(còn tiếp)

23. Trầm cảm là bệnh của cái đầu, không liên quan với những bệnh khác
SAI. Trầm cảm có thể đơn thuần, hoặc tiềm ẩn với những bệnh lý khác (tiểu đường, tim mạch, ung thư…) Không rõ cơ chế, nhưng tỷ lệ TC làm tăng xuất độ bệnh tiểu đường, hoặc làm nặng thêm bệnh tiểu đường có sẵn. Ở người bị nhồi máu cơ tim, điều trị rốt ráo TC làm giảm tử vong 40% (ngang với các biện pháp điều trị đặc hiệu về tim mạch)

__________________________________________________
…”Nhớ đâu viết đó”, nên bài viết lan man này sẽ còn được bổ sung dài dài. Ngoài ra, bài viết này chỉ cung cấp những hiểu biết rất cơ bản về bệnh trầm cảm, và hoàn toàn không thay thế được việc đi khám bác sĩ để có chẩn đoán và điều trị đúng đắn

15 thoughts on “Những quan niệm sai lầm về trầm cảm (nhớ đâu viết đó)

  1. Pingback: Tin thứ Tư, 02-04-2014 « BA SÀM

  2. Thu Huyen

    Em là một bệnh nhận từng được bác sĩ điều trị vào năm ngoái. Em đã uống thuốc, điều trị 6 tháng và thấy kết quả rất tốt. Trước kia em không bao giờ nghĩ tới việc điều trị bằng y khoa mà nghĩ, tự mình sẽ vượt qua. Nhưng sau khi điều trị thì thấy… tự mình vượt qua là điều rất khó.

  3. Meo Tam The

    Noel cang Lon bac dr.nikonian cang vui tinh len thay ro hi! Hoi do bai bac viet cu “rau rau”…bay gio hilarious len roi! Hihi. Nen e Noel la thuoc chong tram cam cua bac do!

    1. Dr. Nikonian Post author

      Ui, bác Tom Bui khen làm em mắc cỡ quá. Món này em chỉ là tay ngang thôi mà, thấy em cháu nó tự tử nhiều quá bèn nhớ đâu viết đấy thôi

  4. Tom Bui

    Thich nhat la phan “Nho dau viet do ……” nhung gi lien quan chua bao gio co duoc mot khai niem tot cho nhung benh ni ca? Con nhieu chuyen de lo cho cac benh nhan???? Anh cu viet phan cua anh, nhung nguoi truc tiep chua co lam duoc chuyen cua ho khong do. O day cung vua co mot vu, co the la anh huong cua nhung benh ve than kinh.

  5. nimmoHP

    Em từng tự tử, và cũng có triệu chứng mua thuốc trữ dần, lên tầng cao ốc nghía trước. Dù sao may mắn là em đã thoát chết ( nôn hết 8 vĩ thuốc ngủ). Hiên giờ em chẳng còn nghĩ đến việc tự tử nữa, tuy nhiên không phải là không còn những áp lực, mệt mỏi bao vây tứ phía, thậm chí tự mình tạo nên. Đức Phật dạy thật đúng: đời là bể khổ, ước gì kiếp sau mình sinh ra là cái cây, ngọn cỏ để không phải chịu đau đớn, mệt mỏi như kiếp người.

    “Tin buồn từ ngày mẹ cho mạng nặng kiếp người”

    1. Dr. Nikonian Post author

      Bạn nói đúng: đời người không thể nào tránh khỏi phiền não. Nhưng cuộc đời không chỉ có buồn sầu. Nếu tình trạng u uất của bạn vẫn kéo dài, việc điều trị trầm cảm có thể giúp ích rất nhiều. Bạn đừng quá bi quan mà bỏ lỡ cơ hội điều trị. Mặc dù chưa được gặp bạn, tôi hoàn toàn không muốn thấy bạn tự tử một lần nữa.

      Một bệnh nhân cũ của tôi đã cắt tay tự tử 7 lần. Sau khi điều trị trầm cảm đến nơi đến chốn, tôi chưa thấy ai vui sống hơn cô ấy. Thật ra, điều trị trầm cảm không làm cho cuộc đời khi nào cũng màu hồng. Sẽ có lúc này lúc khác, nhưng khi khỏi bệnh, người bệnh trầm cảm sẽ nhìn nhận sự việc giống như bản chất của nó, chứ không quá bi quan tăm tối dưới cái nhìn của bệnh trầm cảm.

      Nếu bạn tin tôi mà đi điều trị, thì tôi mới thật sự tin những điều tôi viết là có chút gì bổ ích cho cộng đồng.

      Chúc bạn mau khỏi bệnh và sống an nhiên

      Thân mến

  6. La tang Da

    Bệnh trầm cãm vừa lấy đi mạng sống của Robin Williams, một đại tài tử Hollywood ở tuổi 63. Cần nhớ là căn bệnh nầy sẽ không chừa ai cả, gìa, trẻ, lớn bé, giầu hay nghèo, nam hay nữ trong bất lỳ xã hội nào, hòan cảnh nào….Ngay cả các bác sĩ cũng mắc bệnh nầy, nhất là những ai thường xuyên làm việc dưới sức nặng công việc dồn dập hay “traumatic”. Cái khó là ngươì bị bệnh thường không nói ra điều gì hết cho đến khi kết liễi cuộc đời.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s