Chuyện "con đỏ" nước mình

S., bạn tôi là một chuyên gia quốc tế về chính sách y tế và môi trường. Đi nhiều, biết nhiều hiểu rộng, tính tình xởi lởi… S. về thăm nhà với cuốn passport dày cộp đóng dấu chi chít. Thì vẫn như mọi người xa xứ lâu năm, S. rất hào hứng nói về sự thay đổi nhanh chóng của quê nhà. Vui nhiều, nói rất nhiều.

Chợt thấy tôi chỉ im lặng ngồi nghe, không biểu lộ gì, S. khựng lại, nói như phân trần:

–      Thì em thấy nước mình cũng khá lên đấy chớ anh. Chỉ có  giáo dục, y tế, môi trường là kém đi thôi (?)

Yên lặng hồi lâu.

Ta hãy thông cảm với S., kẻ xa xứ lâu năm. Hãy tôn trọng quyền được vui, phấn khởi của S. với sự hào nhoáng rất dễ thấy trên phố phường. Tôi cũng vui, huống hồ gì S.

“Chỉ có giáo dục, y tế, môi trường là kém đi thôi!”. S. nói điều đó sau khi đọc những báo cáo chi chít con số của UNDP. Còn tôi, tôi hiểu điều đó từ rất nhiều trải nghiệm về sự tan hoang đến mức thê thảm của rất nhiều đồng quê Việt.

Từ những khu rừng bị chặt trụi đến gốc cây non cuối cùng ở Tánh Linh, Bình Thuận.

Từ những cơn lũ trắng xoá, ngập lút những mái tranh nghèo ở Tuy Phước sau khi những dự án thuỷ điện xả lũ vô tội vạ.

Và từ một miền Tây phú túc, từng “trên cơm dưới cá”, năm nay thê thảm như vầy: (trích từ báo Tuổi trẻ).

Mùa nước nổi: xưa và nay

TTCT – Hằng năm, khoảng mồng 5 tháng 5 âm lịch, nước sông Cửu Long đang trong trở nên đục dần, người ta gọi là nước quay, nghĩa là bắt đầu mùa nước. Từ thời điểm đó, nước sông dâng lên dần, từ vài phân tới vài tấc nước mỗi ngày.

Khi nước lên tới đỉnh điểm gọi là nước phân đồng vào khoảng rằm tháng 9. Sau đó nước rút xuống từ từ tới cuối tháng 10 âm lịch là ruộng đồng khô ráo như cũ.

Thời gian nước ngập trắng đồng chừng ba bốn tháng tùy năm.

Ngày xưa…

Ngày xưa, trong mùa nước nổi người ta sạ lúa mùa. Nước lên tới đâu lúa vượt tới đó, trổ bông kết hạt trên mực nước sâu 2-3m. Khi nước rút hết thì lúa cũng chín, gặt lúa là xong mùa, khỏi làm cỏ bón phân chăm sóc gì hết. Dân miền Tây có tiếng “làm chơi ăn thiệt” là vì vậy.

Thời gian nước nổi là lúc đất nghỉ ngơi. Sau khi nước rút, ruộng đồng trở nên “tươi mới”, cỏ dại và sâu bệnh đều chết vì bị ngâm nước. Nước rút đi để lại một lớp phù sa màu mỡ, vì vậy đất luôn tốt và không bao giờ bị cằn cỗi.

Nhưng từ 15-20 năm nay nông dân vùng nước nổi không còn làm lúa mùa nữa mà chuyển sang làm lúa hai vụ. Để tăng sản lượng lúa hơn nữa, người ta đắp đê bao ngăn nước để làm lúa vụ 3 ngay trong mùa nước nổi. Bên ngoài đê nước cứ “nổi”, bên trong đê vẫn sạ lúa và sinh hoạt bình thường như trong mùa kiệt. Rất nhiều nông dân không muốn có đê bao vì chưa chắc có lợi hơn.

Làm lúa vụ 3 lời ít hơn hai vụ lúa kia, nếu giá cả bấp bênh có khi còn lỗ vốn. Thêm nữa, khi đắp đê thì trong vùng bao đê sẽ mất đi nguồn cá, đất đai mất nguồn phù sa quý giá. Cỏ dại, sâu bệnh lưu cữu trên đồng làm tăng thêm chi phí cho các vụ lúa sau. Nhưng vì đó là chủ trương của Nhà nước nên dù muốn dù không cũng phải làm theo.

Kể từ năm 2000 đến nay, ngày càng có nhiều cánh đồng có đê bao ở vùng nước nổi. Ngay cả những vùng đất thấp, rốn lũ như xã Ô Long Vĩ, Châu Phú, An Giang cũng đắp đê bao sản xuất vụ 3 cho “bằng chị bằng em”.

Trước đây, khi không có đê bao thì trước mùa nước ai cũng chuẩn bị sẵn sàng mọi thứ chờ nước nổi. Ví dụ nuôi heo thì phải làm chuồng cao hơn đỉnh lũ, nếu chuồng thấp sẽ bỏ trống chuồng chờ qua mùa nước. Nuôi cá thì chuẩn bị sẵn cọc, lưới để quây hầm bảo vệ cá.

Từ khi có đê bao, người ta ỷ lại vào khả năng ngăn nước của đê nên không chuẩn bị, không đề phòng gì cả. Nhất là từ sau năm 2000, mười năm nước nổi thấp, và năm 2010 thì mực nước đặc biệt thấp, khiến người dân và chính quyền trong những vùng có đê bao càng lơ là hơn trong việc đề phòng tình huống xấu.

Người dân Đồng Tháp vất vả bảo vệ đê bao chống lũ - Ảnh: Quang Vinh

Cần tính toán lại

Có lẽ khi đắp đê bao người ta không để ý rằng không phải đê cao hơn đỉnh lũ lịch sử thì sẽ an toàn, mà vấn đề là cứ thêm một mét nước dâng cao thì mỗi mét vuông thân đê sẽ chịu thêm một tấn áp lực. Tuyến đê chịu được mực nước một mét không có nghĩa chịu được mực nước hai mét, ba mét (dù đê có cao bốn mét đi nữa). Khi đê bị đe dọa do mực nước lên cao, suốt tuyến đê đều yếu như nhau thì không biết phải cứu chỗ nào.

Năm nay mực nước cao gần bằng lũ lịch sử năm 2000, đê bao bể hàng loạt cho thấy các tuyến đê không được dự trù để đối phó với mức nước cao. Nông dân bị thiệt hại rất nhiều, không chỉ thiệt hại vụ lúa thu đông mà thôi. Có hầm cá sắp thu hoạch bị nước cuốn trôi toàn bộ. Có nhiều chuồng trại phải bán hết cả heo lớn heo nhỏ. Thương lái tha hồ dìm giá khi mua heo “chạy lũ”.

Nông dân vốn đã nghèo, bao đê để làm lúa, chăn nuôi trong mùa nước không khá hơn được bao nhiêu nhưng khi bị bể đê là mất sạch vốn liếng không biết bao giờ mới hồi phục nổi. Sau trận bể đê năm nay, hi vọng cả nông dân lẫn chính quyền và các ngành chức năng liên quan sẽ có nhận định sáng suốt hơn về vấn đề đắp đê bao ở vùng nước nổi. Từ đó sẽ có các giải pháp đúng đắn để giải quyết vấn đề, không để sai lầm lặp lại. Mà với sai lầm nào thì nông dân cũng là người gánh chịu hậu quả nhiều nhất.

HỒ THỊ PHƯƠNG TRINH (An Giang)

 

Vâng, “chỉ có giáo dục, y tế, môi trường là kém đi thôi!”. Mùa nước lụt, bể đê bao năm nay, lại nhớ lời bạn phương xa với một tiếng thở dài ngao ngán.

Những “con đỏ” nước mình sẽ còn bị “vùi dưới hầm tai vạ” với những dự án ngạo ngược “thay trời làm mưa, thay mưa làm trời” cho đến bao giờ?

12 thoughts on “Chuyện "con đỏ" nước mình

  1. Lê Quang Uy

    Hồi xưa ( ý là mới cách đây khoảng 33 năm ), khi Uy còn là cậu thanh niên đi lao động XHCN ở Khu KTM Lê Minh Xuân, đã thấy căng một câu khẩu hiệu bằng lục bát: “Thằng trời đứng sang một bên, để cho thủy lợi đứng lên làm trời”. Lúc ấy mình đã rùng mình kinh sợ cho sự hỗn xược với “trời xanh” của những kẻ mới đây cũng là “con đỏ”, đổi thời, bây giờ… đeo “băng đỏ”, khống chế các “con đỏ” khác, biến họ thành “dân đen”, đen đúng nghĩa !

    Thế rồi từ những khẩu hiệu kiểu như “có sức người sỏi đá cũng thành cơm”, nay hiện thực ở miền Trung và miền Nam đã chuyển ra “có ý người, cơm cũng thành sỏii đá !”

    Không phải mình thích chơi chữ, nói bóng nói gió, nói mỉa mai chua chát cho nó sướng mồm đâu, nhưng mình nói với tất cả sự ngậm ngùi xót xa… Anh Phương hiểu ý mình chứ ?

  2. Bửu Châu

    Sao mà chua xót, nếu không nói là khốn nạn, cho dân tộc anh hùng của chúng ta vậy BS ơi!
    Không chỉ “thay trời làm mưa” mà còn “vắt đất ra nước” nữa kia!
    Vâng, phải thêm một từ “không” trước cụm từ “chỉ có giáo dục, y tế, môi trường là kém đi thôi!”

    Tương truyền Lão Tử có nói:
    “Làm thầy thuốc sai lầm có thể hại một mạng người.
    Làm thầy địa lý sai lầm có thể hại một dòng họ.
    Làm giáo dục sai lầm có thể hại nhiều thế hệ.
    Làm chính trị sai lầm có thể hại một dân tộc.
    Làm văn hóa sai lầm có thể hại muôn đời.”

    Nếu nhận định đó là đúng thì cái di hại mà “con đỏ” nước mình đang hứng chịu do nguyên nhân gì, phải sửa cho tận gốc. Chớ còn làm kiểu “chặt nhánh” hay “giật gấu vá vai” như “tắt đường: cấm xe”,… thì ăn thua gì, phải không, thưa Quý BS?

  3. Pingback: Tin thứ Sáu, 21-10-2011 « BA SÀM

  4. Pingback: Tin thứ Sáu, 21-10-2011 | Dahanhkhach's Blog

  5. Pingback: Bản Tin Ngày 21/10/2011 « Huynh Đệ Hiệp Thông Chia Sẻ

  6. Gypsy

    lòng nhiệt tình + sự ngu dốt = kẻ phá hoại.
    Các nhà làm chính sách vĩ mô của chúng ta nhiều người nhiệt tình quá nên sự thể nó thế.
    Chúng phá rừng phòng hộ mà thủ tướng còn nói “rừng phá chỗ này, trồng chỗ khác, miễn đảm bảo diện tích che phủ thì thôi”.
    http://nguyentandung.org/hoat-dong-cua-thu-tuong-nguyen-tan-dung/thu-tuong-nguyen-tan-dung-phai-co-ky-nang-ban-linh-tra-loi-chat-van.html
    Bịnh cỡ này thì anh chữa nổi không?
    Còm này hơi hot, anh ko post em cũng hiểu🙂

  7. Ngọc

    Em đọc đoạn tả cách trồng lúa ngày xưa thấy hay quá, làm sao để cho mấy ông quy hoạch ở bộ nông nghiệp biết được cách trồng lúa hay và đơn giản như vậy ?
    thương dân đen mình quá …

  8. phanle

    Bác nào muốn hoài cổ mời qua Cao Miên. Chừ họ cũng mần y chang mình hồi chưa được hưởng … sáng suốt … thôi

  9. Ngocsang

    Tớ đang có chuyện buồn, gặp ngay các bác đang rên rên thế này càng đau đầu thêm, chán bỏ xừ.Mười năm mới có một trận lũ lớn thế này Có cần phải u sầu khóc gió thương mây thế không? Rõ là các bác không bắt kịp thông tin, chứ tớ đây nghe hở lòng hở dạ. Rằng là mỗi thẻo đất, 1 công đất thì phải, đâu = 1/10 ha mà bị lũ cuốn trôi là bà con được hỗ trợ 1- 2 triệu đồng. Úi trời , làm tróc da lưng chưa chắc được thế. Con đỏ được lo thế rồi còn gì. Có thời nào như thế, có nơi nào trên dải hình chữ S: như thế. Sướng nhé!
    Nhưng mà tớ vẫn tức muốn điên. Cái bọn rỗi hơi ấy. Chúng nhao nhao lên, bảo rằng thế vẫn chưa đủ, chúng bảo phải tính tận gốc ngọn cơ. Cái tên miệng rộng thì bảo phải tính đến chuyện vì phù sa không vào được mà phải đổ xuống ruộng đồng hàng hàng tấn phân, và cũng từ đó phải đổ xuống ruộng đồng hàng hàng tấn thuốc trừ sâu vì cái nạn sâu bọ ngày càng nhiều, và phải tính luôn chi phí ô nhiễm bệnh tật kéo theo. Cái tên đầu to thì hét rằng phải tính thêm những khổ sở mà dân ở những đô thị xung quanh phải chịu vì nước không tràn đồng được nên tràn ngập vào những khu dân cư khác.Trời ơi, còn cái tên ốm nhom cũng chưa tha, hắn bảo phải tính thêm những thiệt hại vì nước không tràn đồng được mà dòng chảy mạnh thêm, đạp xoáy vào hai bên bờ sông làm lở sạt mất đất mất nhà người ta…. Mẹ kiếp, mấy cái tên rách việc . Chỉ được cái giở võ mồm… Ừ thì tính. Bảo bọn nó tính đi. Thế nào chúng lại không nhặng xị lên, bảo rằng vô giá. Hừm hừm, vô giá là …không có giá. Thế bọn nó không im sớm mới lạ.
    Tớ buồn nên quậy tí chơi, nói khoác một lát. Các bác nghe cười thôi nhé!Chớ đánh tớ …

    1. Dr. Nikonian Post author

      Thế thì em không rên nữa! Không rên rỉ là yêu nước.
      Thank you về comment cực độc và đúng quan điểm😀

  10. Ngocsang

    Em chả biết không rên rỉ có là yêu nước không, nhưng em biết chắc không rên là yêu em rồi:). Bớt rức đầu, bác ạ!

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s