Tản mạn về nghề

“The good physician treats  the disease, the great physician treats the person who get the disease”

(Sir William Osler)

____________________________________________________________

Tôi đã trở thành bác sĩ tổng quát như thế nào?

Tôi gặp T. lần đầu tiên trong những ngày mới bắt đầu hoạt động của bệnh viện. Ngày đó, T. là một cô bé gầy gò, nhứt nhát, đầy mặc cảm với một cơ thể đầy sẹo sau một tai nạn giao thông kinh khủng. T may mắn thoát chết, nhưng tâm hồn nhạy cảm và non nớt của em đã không còn lành lặn như trước. Gia đình túng quẫn, mới chia tay với bạn trai, đầy tự ti vì những vết sẹo xấu xí trên người…đã làm không ít hơn một lần, T nghĩ đến ý định tìm đến cái chết để giải thoát. Buổi chiều hôm đó, tôi đã mất không ít thời gian để nghe T nói, kể lể về những thống khổ mà bất cứ người bệnh trầm cảm nào cũng phải chịu đựng. Vài tháng sau, dưới tác dụng kỳ diệu của thuốc chống trầm cảm, T quay lại với nụ cười mở rộng, chia sẻ với tôi những bức hình em mới chụp với bạn bè, nhí nhố, hồn nhiên như bao thiếu nữ cùng trang lứa. Thở phào nhẹ nhõm! Ít nhất là tôi không phải chứng kiến cảnh T nằm thoi thóp ở khoa cấp cứu vì ý định quyên sinh dại dột.

Bẵng đi một thời gian, tôi nhận được một lá thư dài 6 trang giấy học trò của T, nét chữ còn ngây thơ như bao cô cậu choai choai khác. T viết thật nhiều về niềm vui được học hành, làm việc như bình thường, về niềm vui sống mới đang quay lại, về hạnh phúc có bạn trai mới. Và “con mong BS sống hoài, để đến dự đám cưới và chúc phúc cho con trong ngày đó!”

…..

Đã bao nhiêu năm tháng trôi qua, kể từ ngày chân ươt chân ráo bước vào phòng hồi sức bệnh nhân sốt rét ác tính, vật lộn với tử thần chết chóc mỗi ngày, tôi cũng chưa thể hình dung được công việc của môt BS Tổng quát[1] có thể đầy ắp niềm vui và sự tưởng thưởng đến như vậy. Nếu như công việc trước đây của người làm hồi sức chỉ thuần túy khía cạnh kỹ thuật để duy trì sự những thông số sinh học lạnh lùng, thì người làm phòng khám ngoại trú phải đối diện với khá nhiều những vấn đề xã hội, với những hệ lụy trên sức khỏe và tinh thần của nó. Này nhé, cái gan của ông X lại dở chứng sau một phi vụ bất động sản kếch xù. “Làm ăn nó thế, bác sĩ thông cảm, không nhậu anh em lại cho mình không thiệt tình”. Nhìn tờ xét nghiệm trên tay, với vẻ mặt nhăn nhó đầy hối lỗi của ông X, không biết nói thế nào cho phải, vì tôi có biết thế nào là chuyện kinh doanh bia bọt. Hay bà Q, người đàn bà khốn khổ vì bệnh tiểu đường đầy biến chứng, tự dưng đường huyết, sau khi ổn định một thời gian, lại bay vọt lên trời. Hỏi ra mới biết, chồng bệnh nặng, làm ăn thua lỗ, bệnh nhân tôi rầu rĩ, không thiết gì chuyện thuốc men, chăm sóc bản thân. Hay P., một doanh nhân tài cao học rộng, tính tình cởi mở, lại đem vợ mới cưới đến nhờ tôi tư vấn về những lục đục phát sinh sau tuần trăng mật. Nói với T điều gì sau cuộc khám bệnh nhiều nước mắt của vợ T, như một thầy thuốc, hay như một người bạn theo kiểu “giữa cánh đàn ông” với nhau?

Những ví dụ như vậy thì vô vàn trong suốt gần 4 năm làm một bác sĩ tổng quát tại FV. Nó muôn hình vạn trạng, nhưng điều rõ ràng nhất mà tôi cảm nhận được, là niềm vui được bệnh nhân yêu mến, chia sẻ những điều thầm kín, riêng tư nhất một cách đầy tin cậy, chân thành. Đồng thời, tôi cũng nhận ra dưới con mắt nghề nghiệp, cái nghề Y khoa tổng quát đầy thách thức và rộng lớn biết chừng nào. Vì nó bao trùm gần như tất cả các vấn đề về sức khỏe thể chất và tâm lý. Vì những than phiền của bệnh nhân khi đi khám bệnh thì nào có phân biệt chuyên khoa. Cô X. thấy mệt mỏi vô cớ, đi khám tổng quát một cái. Ông T thấy nước tiểu mình có kiến bu, cũng “tổng quát” một cái. Bà N. bị chồng hành hạ mỗi ngày, sinh trầm uất đau đầu kinh niên, cũng lò dò đi gặp bác sĩ tổng quát. Cô V. không gài được nút quần jeans vì bụng to ra, cũng nhờ bác sĩ tổng quát tư vấn về dinh dưỡng. Tất tần tật những chuyện lớn nhỏ trong đời, ngừơi ta đều một hai ba đi gặp BS tổng quát. Nhưng chớ có coi thường những vấn đề tưởng chừng như nhỏ nhặt này. Sau những khảo sát chi tiết, cô T bị một hang lao tổ bố bên phổi phải, kèm viêm gan siêu vi C cũng kha khá. Bà N bị trầm cảm nặng, có ám ảnh tự sát. Ông T bị tiểu đường, có biến chứng suy thận và xuất huyết võng mạc mắt. Còn cô V, ái chà, một khối ung thư buồng trứng, có cổ trướng và di căn đầy trong ổ bụng.

Tất cả những bệnh nhân tôi đã gặp ở trên, là ví dụ điển hình nhất cho một khái niệm mới của y học hiện đại, là tiếp cận bệnh nhân theo vấn đề, chứ không phải theo bệnh. Vì bệnh nhân đến với ta để than vãn về những vấn để họ đang chịu đựng, chứ đâu phải vì căn bệnh XYZ nào đó mà cả thầy thuốc lẫn bệnh nhân đều chưa biết trong lần khám bệnh đầu tiên. Cách tiếp cận theo vấn đề đó, khác với những sách thuốc mô tả chi tiết về một loại bệnh tật cụ thể, và khai sinh một ngành học mới mẻ của y học, khoa Y học ngoại trú (Ambulatory Medicine). Nó khó khăn và đầy thách thức!. Vì từ những thông tin mơ hồ, manh nha, chưa định hình rõ rệt đó, người BS tổng quát phải thính nhạy, cộng thêm với một hiểu biết sâu rộng về những chuyên khoa khác, để sàng lọc một cách hệ thống và bàn bản, tiếp cận được thực chất vấn đề và giải quyết rốt ráo, trong thời gian ngắn nhất, tự mình hay với sự hợp tác của những chuyên khoa khác. Trí óc con người thì giới hạn, mà bệnh tật thì mênh mông, làm sao khoa Y học ngoại trú mà tôi đang say mê nghiên cứu, lại có thể là một chuyên khoa dễ dàng và tầm thường, như không ít người lầm tưởng.

Trong một bài báo mới đăng tải trên tạp chí New England Journal Medicine[2], BS Beverly Woo viết lại những kinh nghiệm khá cảm động của mình trong hơn 30 năm hành nghề tổng quát, sống chết, vui buồn cùng bệnh nhân, từ lúc một bệnh nhân B. mới khởi bệnh, thất nghiệp, li dị, tái hôn, lìa đời…Nghĩa là người bác sĩ tổng quát, khi chăm sóc bệnh nhân, cũng được xem là “người nhà”, hay là bác sĩ gia đình theo cái nghĩa dễ thương và thân thiết nhất của từ này. Tuy vậy, bài báo của bác sĩ Woo lại nêu ra một thực tế đáng buồn. Là số sinh viên ghi danh học chuyên khoa Nội tổng quát đã giảm đi hơn một nửa, so với những chuyên khoa hái ra tiền khác. Mặc dù số lượng bệnh nhân có nhu cầu giải quyết bệnh tật của mình qua một thầy thuốc tổng quát tốt và tin cậy ngày càng tăng. Những tình cảm chân thành và cảm động mà BS Woo kể lại, tôi cũng được chia sẻ, đón nhận từ những bệnh nhân của mình. Vì bệnh tật thì ở đâu cũng vậy, cũng ác hiểm, cũng hủy diệt như nhau. Mà số bệnh tật mà nền y khoa hiện đại có thể chữa khỏi, thực tình mà nói vẫn không được bao nhiêu. Như cao huyết áp, tiểu đừơng, khá nhiều bệnh tim, thận, phổi…, còn sống là còn phải thuốc thang, còn phải gặp thầy thuốc như cơm bữa.

Thế nên cứ mỗi lần làm sao một chẩn đoán bệnh lý mãn tính, tôi biết rằng tôi sắp bước vào một cuộc chiến mới, dằng dai, vất vả cùng với một con người bằng xương bằng thịt đang ngồi trước mặt. Mà cũng thật kỳ lạ, trong cuộc tranh đấu để đẩy lùi bệnh tật của tôi và bệnh nhân tôi, gần như trong mọi trường hợp, đã hình thành một sự gắn bó thân thiết, lâu dài và bền chặt không ngờ. Tỷ như bà T, người đàn bà tội nghiệp bị một sang chấn tinh thần nặng nề trong đời, đến mức chỉ thiếu thuốc uống vài hôm là đến gặp bác sĩ câu trước câu sau thì mắt đã đầy lệ. Vậy mà đã ba cái Tết rồi, năm nào bà cụ cũng đẩy cửa phòng tôi với một giỏ bánh gai đen gói lá chuối khô. “Chút quà quê, nhà tự làm, biếu bác sĩ dùng lấy thảo!” Trời ạ, dù không được ai dạy dỗ về cái môn PR (giao tế nhân sự), tôi cũng hiểu được ngay là chớ có dại dột từ chối món quà “lấy thảo” hết sức dễ thương này. Hãy mau mắn đón nhận không chút ngần ngại món quà mộc mạc này, vì nó là tấm lòng của một bà mẹ quê nơi một góc bếp nghèo xa xôi nào đó. Hãy thử khách khí từ chối đi, nụ cười vừa thoáng hiện trên khuôn mặt héo hắt đó sẽ vụt tan biến, ánh mắt sẽ tối sầm lại trong khoảng khắc cho xem.

Vựơt lên trên những lời chúc tụng mà ta thường nghe vào ngày thầy thuốc hàng năm, được làm thầy thuốc cho những người bệnh như bà cụ T, thực sự là một niềm vinh dự và sung sướng của đời thầy thuốc! Hay với lá thư non nớt của T, kẻ chỉ mong tôi sống hoài để dự đám cưới của em! Trong những phút giây nặng nề của đời sống nghề nghiệp, tôi đã vịn vào những dòng chữ non dại đó để bước tới, như Phùng Quán đã “vịn câu thơ mà đứng dậy” khi xưa vậy.

Nhưng không chỉ có thế! J., bạn đồng nghiệp người Bỉ thông tuệ của tôi, sau một phút tư lự, đã nói một điều hết sức thâm thúy về một khía cạnh khác của nghề y. “Vì tính chất mang lại sự sống, nghề nghiệp của chúng ta là cái nghề được tưởng thưởng nhiều nhất trên đời. Nhưng điều oái ăm là niềm vui cứu người thường qua mau, trong khi những tổn thất tinh thần từ cái chết của bệnh nhân mang lại thì lại đeo đẳng dai dẳng trong ký ức”. Điều minh triết mà J nói, đã làm tôi không ngừng ngẫm nghĩ về cái khía cạnh hư ảo của nghề nghiệp! Để xưng tụng người thầy thuốc, người ta nghĩ ngay đến những phút giây vinh quang đầy hoa và những lời chúc tụng, cảm tạ từ bệnh nhân và gia đình. Ít ai thấu hiểu được sự hụt hẫng của một con người, đã chiến đấu, đã sát cánh với một con người khác qua nhiều ngày, nhiều năm, nhiều tháng. Cuộc chiến đấu vì bệnh tật đó lâu dài, dai dẳng đến nỗi ta và bệnh nhân ta trở nên gần gũi, thân quen như hai người bạn cố tri. Nhưng đến một ngày, ta chỉ còn một mình, vì sự hủy diệt của bệnh tật, cuối cùng đã chiến thắng. Cái ám ảnh về sự ra đi của một con người đã rất đỗi thân quen trong những ngày dài sát cánh, quả thực là một ký ức không lấy gì làm dễ chịu chút nào, nếu không nói là một ảm ảnh, bất lực và ngậm ngùi.

Là thầy thuốc, tôi không có quỵền chọn lựa hay từ chối bệnh nhân, hay không có quyền “mỗi ngày tôi chọn một niềm vui” như nhạc sĩ họ Trịnh. Nhưng ngày lại ngày, sau những giờ phút tất bật ở bệnh viện, tôi về nhà với cái cảm giác của một kẻ được đốn ngộ, vì đã được nhận nhiều sự chia sẻ và tin cậy từ những người trước lạ sau quen.

Có như thế, sự mất mát từ những bệnh nhân đã ra đi mới bớt phần nặng nề. Để một ngày kia, vì lẽ sinh ký tử qui, tôi cũng sẽ về gặp họ, như một người bạn mãi tất bật ở dương gian, nay về nhà gặp lại bạn cũ thân quen.

Ai cũng sẽ có một ngày, phải không?

5 thoughts on “Tản mạn về nghề

  1. luvangxi

    Chưa đọc entry này em cũng biết bác là một bác sĩ giỏi và tận tâm với bệnh nhân. Em luôn nghĩ rằng “tâm bệnh sinh bạo bệnh”, nên người BS không chỉ giỏi nghề mà đủ, không phải thuộc thiên kinh vạn quyển mà chữa bệnh hay. Vậy nhưng thật khó tìm những BS như bác đây.

    Bạn em bị tim đập nhanh, nóng nảy, hồi hộp… đi bao nhiêu BS, toàn chữa triệu chứng không hết, mà hết tiền hết bạc, cuối cùng là bị bướu cổ (cường giáp) chữa ở Chợ Rẫy mới hết.

    Em của em bị mệt, lên cầu thang một tầng lầu là thở không ra hơi, ăn không tiêu cứ bị chận ngang cổ, BS toàn là đoán binh tim với đau bao tử, có lần còn bị sốc thuốc trị bịnh tim! Đi biết bao thầy mới được giới thiệu một BS nội thần kinh, Bs hướng dẫn tập thể dục và uống thuốc chỉ một thời gian ngắn là hết bệnh hẳn.

    Đó là những trường hợp may mắn, còn nhiều trường hợp không may mắn khác thì sao.

    Bây giờ em bị bệnh cũng ngại đi khám vì sợ bác sĩ không tìm ra bịnh mà chữa lung tung thêm rách việc. Em cố giữ sức khỏe, tập thể dục để càng tránh BS được càng tốt.

    Ở xứ em có một BS phụ khoa rất giỏi và tốt, em có vấn đề gì về sức khỏe cũng hỏi ý kiến chị ấy (tội nghiệp cho chỉ phải làm việc của BS tổng quát!)

    Ước gì có thật nhiều BS tổng quát như bác cho bệnh nhân chúng em được nhờ.

    1. drnikonian Post author

      Bác làm em thấy ngượng. Y lý cao thâm, em chỉ là kẻ mới bắt đầu bác ạ, thực lòng là như vậy. Làm nghề này bao nhiêu năm, mà vẫn nơm nớp sợ hai tội lớn là dốt nát và cẩu thả. Hic!

  2. nemo

    bác cho con hỏi sau khi học ra trường 6 năm thì tiếp tục con đường phía trước như thế nào nếu muốn trở thành một bác sĩ tổng quát ạ?

    1. Dr. Nikonian

      Trởi đất, cái này phải đi nhậu mới nói hết được, dông dài lắm! Mà bạn đang học ngành gì mởi được?

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s