Thêm một ý kiến nặng ký nữa. Hoan hô đồng nghiệp!

Gọi tên đúng bệnh để phòng ngừa hiệu quả

Đăng trên Tuổi trẻ Online tại đây

TT – Dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm vẫn chưa chịu dừng lại. Số người mắc bệnh tăng lên từng ngày. Bản đồ dịch bệnh sẽ mở rộng hay giữ nguyên rồi thu hẹp và mờ dần?

Muốn trả lời câu hỏi này đòi hỏi cả cộng đồng cùng gọi đúng tên sự vật.

Phần lớn trường hợp gọi là nghi mắc bệnh tiêu chảy cấp khi xét nghiệm vi khuẩn có kết quả dương tính vi khuẩn vibrio cholerae (có khi viết tắt là V. cholerae). Bệnh dịch tả là một bệnh nhiễm trùng cấp ở ruột non do vi khuẩn V. cholerae tương tác với các protein trong đường ruột để “mở cửa” các kênh ion và từ đó gây ra tình trạng mất nước trong cơ thể. Hệ quả là bệnh nhân bị tiêu chảy trầm trọng (với đặc tính phân giống như nước gạo) và ói mửa. Như vậy, qua các triệu chứng được tường thuật như ói mửa, tiêu chảy và kết quả xét nghiệm, có thể nói rằng phần lớn trường hợp nghi ngờ này thật sự mắc bệnh tả.

Cho đến nay, bệnh tả chủ yếu lan truyền qua đường nước uống bị nhiễm khuẩn từ phân của người bị bệnh. Sau một thời gian ủ bệnh từ 1-5 ngày, các triệu chứng xuất hiện một cách đột ngột. Sự mất cân bằng điện giải trong dịch tố của cơ thể có thể gây ra tử vong trong vòng 24 giờ. Điều trị bằng cách truyền tĩnh mạch dung dịch muối, trụ sinh chỉ làm cho sự bình phục nhanh hơn. Nếu người mắc bệnh không được điều trị, tỉ lệ tử vong có thể lên đến 50%.

Bệnh đã bộc phát và tái bộc phát nhiều lần trong một thế kỷ qua. Dịch tả mới nhất xảy ra ở Peru vào năm 1991-1994 với hơn 1 triệu người bị nhiễm và gây tử vong cho gần 10.000 người. Qua các nạn dịch này, chúng ta có thể rút ra bài học quan trọng nhất là chiến lược kiểm soát và phòng ngừa bệnh tả cần sự hoạt động đồng bộ của bốn lĩnh vực: y tế, vệ sinh nước, thực phẩm và giáo dục.

Y tế

Hệ thống y tế các cấp, nhất là y tế cộng đồng, cần được trang bị phương tiện chẩn đoán, đủ thuốc và văcxin để điều trị cho các bệnh nhân. Kinh nghiệm từ các nước châu Phi cho thấy có thể thành lập các đội y tế đặc nhiệm để phát hiện các trường hợp bệnh tả và cách ly kịp thời để không gây lan truyền cho cộng đồng. Cần chú ý đến những người với nhóm máu O vì họ thường có nguy cơ mắc bệnh rất cao. Những người với máu nhóm AB thường có khả năng đề kháng vi khuẩn và ít mắc bệnh hơn người mang máu nhóm O. Ngoài ra, những trẻ em thiếu dinh dưỡng, những người đang sử dụng thuốc antacid cũng có nguy cơ mắc bệnh tả khá cao, và họ là những đối tượng cần được phòng ngừa.

Nước và thực phẩm

Bởi vì bệnh tả lan truyền qua đường nước nhiễm trùng, cho nên cải thiện và đảm bảo vệ sinh nguồn nước uống và nấu ăn là biện pháp hữu hiệu nhất và thiết thực nhất trong việc phòng ngừa bệnh. Ở nông thôn nên khuyến khích sử dụng chlorine để tẩy trùng nước hay đun sôi nước trước khi uống. Ở thành thị, cần xét nghiệm ngẫu nhiên và thường xuyên nguồn nước để phát hiện và điều trị kịp thời các vi khuẩn có thể gây bệnh.

Ngoài ra, kinh nghiệm từ các nước châu Phi cho thấy thực phẩm bị nhiễm trùng là một yếu tố quan trọng gây nên bệnh dịch tả, cho nên kiểm soát vệ sinh nguồn cung cấp thực phẩm cũng là một biện pháp có ích trong việc ngăn ngừa bệnh phát sinh.

Vai trò của gia đình

Nhưng tất cả biện pháp trên sẽ không có hiệu quả nếu người dân không ý thức được nguyên nhân của bệnh và từ đó bất cộng tác. Thực tế cho đến nay người dân chưa biết đó là bệnh tả nên vẫn khá thờ ơ với nguy cơ mắc bệnh. Vì thế, công tác giáo dục y tế cộng đồng, kể cả chỉ dẫn về cách xử lý nguồn nước, nấu nướng và bảo quản thực phẩm, phương pháp hủy phân… đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc đảm bảo sự thành công của một chiến lược y tế công cộng.

Vi khuẩn gây bệnh tả V. cholerae rất dễ bị tiêu diệt trong môi trường axít cao và nhiệt độ cao. Do đó thông báo cho công chúng biết rằng nấu chín thực phẩm, kể cả rau cải, và đun sôi nước là những biện pháp thiết thực nhất mà họ có thể áp dụng để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh tả.

Nguy cơ và nguyên nhân

Trong số những người ăn mắm tôm (và thịt chó) có bao nhiêu người bị bệnh tả, và trong số những người không ăn mắm tôm có bao nhiêu người mắc bệnh? Chúng ta chưa có dữ liệu này. Do đó, chúng ta không thể nói mắm tôm là nguyên nhân gây bệnh. Tuy nhiên, có thể nói mắm tôm là một yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh tả.

Ăn thịt chó hay mắm tôm là yếu tố nguy cơ chứ không phải là thủ phạm, bởi vì thủ phạm là vi khuẩn V. cholerae. Vì thế, tôi e rằng đặt trọng tâm vào một loại thực phẩm như thế có thể làm xao lãng (hay đánh giá thấp) một tác nhân nguy hiểm hơn và qui mô hơn: nguồn nước.

Lời bình của tôi: Hoan hô GS Tuấn một phát. Đề nghị bạn bè coi lại bài phân tích của tôi để thấy sự tương đồng về mắm tôm🙂. Khi nào hết dịch, tôi sẽ mạo muội mời GS Tuấn đi nhậu thịt chó mắm tôm một chầu. Nhất định là như vậy để tỏ lòng tri ngộ đàn anh từ Australia :-))

Chiến dịch tiêm chủng

Đối với những vùng phía Nam hay miền Trung chưa mắc bệnh, phương châm của y tế công cộng vẫn là phòng bệnh hơn chữa bệnh. Hiện nay các tỉnh miền Trung đang ở trong tình trạng lũ lụt, và kinh nghiệm từ các nước khác cho thấy lũ lụt có thể làm cho bệnh tả lan truyền nhanh hơn, nên có thể nói rằng các tỉnh miền Trung và phía Nam đang chịu sức ép của nguy cơ lan truyền bệnh tả.

Đối với các tỉnh này, có lẽ chiến lược phòng ngừa thực tế nhất là tiêm chủng ngừa những người có nguy cơ mắc bệnh cao. Năm 2005, Chính phủ Indonesia quyết định tiêm chủng văcxin WC/rBS để phòng chống dịch tả cho tất cả cư dân trong vùng bị ảnh hưởng cơn bão Tsunami, và họ đã thành công trong việc kiểm soát và ngăn ngừa cơn đại dịch.

Tiêm chủng đại trà ở các vùng có nguy cơ cao (như miền Trung) có hiệu quả kinh tế hay không? Câu trả lời ngắn gọn là “có”. Năm 1998, một nghiên cứu tiêm chủng từ VN cho thấy chi phí tiêm hai liều văcxin cho 118.555 người là 105.447 USD. Như vậy tính trung bình chi phí tiêm chủng cho một người là khoảng 0,9 USD. So với số trường hợp bệnh tả được ngăn ngừa và chi phí bệnh viện nếu mắc bệnh thì một chiến dịch tiêm chủng như thế vừa rất có hiệu quả kinh tế và y tế, vừa an toàn.

GS BS Nguyễn văn Tuấn

One thought on “Thêm một ý kiến nặng ký nữa. Hoan hô đồng nghiệp!

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s